નવી દિલ્હી: માનવજાત હવે પૃથ્વીના સીમાડા ઓળંગીને ચંદ્રને પોતાની નવી 'કોલોની' બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી નાસા (NASA) તેના આર્ટેમિસ મિશન દ્વારા 50 વર્ષ બાદ ફરીથી માનવીને ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારવા સજ્જ છે, જેનું અંતિમ લક્ષ્ય 2026 પછી ત્યાં કાયમી મથક સ્થાપવાનું છે. બીજી તરફ, ચીન 2030 સુધીમાં પોતાના અવકાશયાત્રીઓને ઉતારીને અમેરિકાના વર્ષો જૂના વર્ચસ્વને પડકારવા માટે ટેકનોલોજીની પૂરી તાકાત લગાવી રહ્યું છે. આ માત્ર વિજ્ઞાનની રેસ નથી, પરંતુ ચંદ્રની સપાટી પર કોનું શાસન ચાલશે અને ભવિષ્યના 'સ્પેસ રૂટ્સ' પર કોનું નિયંત્રણ હશે તેની ભૂરાજનીતિ છે.

આ મહાસત્તાઓની લડાઈમાં ભારત હવે 'ડાર્ક હોર્સ' તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ 2040 સુધીમાં ચંદ્ર પર તિરંગો લહેરાવવાનું અને 2027 ના ગગનયાન મિશન દ્વારા માનવ સંચાલિત સ્પેસ ફ્લાઇટમાં પ્રભુત્વ મેળવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. ભારત પોતાનું સ્પેસ સ્ટેશન બનાવીને સાબિત કરવા માંગે છે કે તે માત્ર પશ્ચિમી દેશોનું અનુસરણ નથી કરતું, પરંતુ સ્પેસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં પણ સ્વનિર્ભર છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો અમેરિકા કે ચીનના મિશનમાં સહેજ પણ વિલંબ થશે, તો ભારતની વ્યૂહાત્મક ગતિ અવકાશમાં શક્તિ સંતુલન બદલી શકે છે.

ચંદ્ર પર આટલી મોટી ખેંચતાણ પાછળનું અસલી કારણ ત્યાં છુપાયેલો 'હિલીયમ-3' નો ભંડાર છે. પૃથ્વી પર અત્યંત દુર્લભ એવું આ તત્વ ચંદ્ર પર વિપુલ પ્રમાણમાં છે, જે ભવિષ્યમાં હજારો વર્ષો સુધી પ્રદૂષણ મુક્ત પરમાણુ ઊર્જા પૂરી પાડી શકે છે. જે દેશ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ કે તેના સંસાધનો પર પ્રથમ કબજો મેળવશે, તે આગામી સદીનો ઊર્જા સમ્રાટ બનશે. ચંદ્ર હવે માત્ર રાત્રે દેખાતો આકાશી પિંડ નથી, પરંતુ પૃથ્વીના દેશો માટે અબજો ડોલરની માલિકી અને અસ્તિત્વની લડાઈનું નવું યુદ્ધમેદાન બની ચૂક્યું છે.