નવી દિલ્હી :સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે ઓડિશાની અદાલતો દ્વારા જામીન આપતી વખતે લાદવામાં આવેલી શરતો સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, જેમાં દલિત અને આદિવાસી આરોપીઓને બે મહિના સુધી પોલીસ સ્ટેશન સાફ કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે આ શરતોને ‘અસ્પષ્ટ’ અને જાતિ પૂર્વગ્રહથી પ્રેરિત ગણાવી હતી. 

  મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને ન્યાયાધીશ જોયમલાયા બાગચીની ડિવિઝન બેંચે જણાવ્યું હતું કે આવી પરિસ્થિતિઓ માત્ર અપમાનજનક અને અમાનવીય જ નહીં પરંતુ માનવાધિકારનું સીધું ઉલ્લંઘન પણ છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આવી શરતો ન્યાયના હેતુને આગળ વધારવાને બદલે આરોપીની ગૌરવને ઠેસ પહોંચાડે છે અને તે તેને પૂર્વ-દોષિત ઠેરવવાની કલ્પના પર આધારિત છે, જે કાયદા દ્વારા અસ્વીકાર્ય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે આ જામીન શરતોને ‘શૂન્ય અને રદબાતલ’ જાહેર કરી છે અને સમગ્ર દેશમાં તમામ અદાલતોને ભવિષ્યમાં આવી શરતો લાદવી નહીં’નો નિર્દેશ આપ્યો છે. તેમણે તમામ ઉચ્ચ અદાલતોને આદેશની નકલ મોકલવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો. 

    કોર્ટે કહ્યું કે આવી શરતો સૂચવે છે કે ન્યાયતંત્રમાં જાતિ પૂર્વગ્રહ અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે આવી શરતો ફક્ત હાંસિયામાં ધકેલાયેલા સમુદાયો - દલિતો અને આદિવાસીઓ પર લાગુ કરવામાં આવી હતી. કોર્ટે એવી પણ ટિપ્પણી કરી હતી કે જો આ આદેશો અજાણતાં કરવામાં આવ્યા હતા, તો પણ તેમનો સ્વભાવ એટલો અપમાનજનક અને ક્રૂર છે કે તે ન્યાયતંત્રની છબી પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. 

   બંધારણના આર્ટિકલ 14, 16 અને 17 નો સંદર્ભ આપતા, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે સમાનતા અને અસ્પૃશ્યતાના અધિકારને નાબૂદ કરવું એ ભારતીય બંધારણની મૂળભૂત ભાવના છે, અને આ મૂલ્યોનું રક્ષણ કરવું ન્યાયતંત્રની ફરજ છે, ખાસ કરીને સમાજના નબળા વર્ગ માટે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે ઓરિસ્સા એડવોકેટ જનરલને જણાવ્યું હતું કે આવી પરિસ્થિતિઓ ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતાને નુકસાન પહોંચાડે છે અને 2026 માં કોઈપણ અદાલત દ્વારા આવી શરતો લાદવી તે સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે.

    મુખ્ય ન્યાયાધીશે ઓરિસ્સા એડવોકેટ જનરલને જણાવ્યું હતું કે આવી પરિસ્થિતિઓ ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતાને નુકસાન પહોંચાડે છે અને 2026 માં કોઈપણ અદાલત દ્વારા આવી શરતો લાદવી તે સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે.

    આ કેસ સુઓ મોટુ પિટિશનના રૂપમાં પ્રકાશમાં આવ્યો હતો, મીડિયા અહેવાલોના આધારે કે ઓડિશામાં ખાણકામ વિરોધી વિરોધ સંબંધિત કેસોમાં આરોપીઓ પર આવી શરતો લાદવામાં આવી હતી - મોટે ભાગે દલિત અને આદિવાસી સમુદાયો તરફથી - જે મોટે ભાગે દલિત અને આદિવાસી સમુદાયોના હતા. 

   અહેવાલ મુજબ, મે 2025 અને જાન્યુઆરી 2026 ની વચ્ચે આવા ઓછામાં ઓછા આઠ કેસ નોંધાયા હતા, જેમાંથી સાત રાયગડા જિલ્લાની અદાલતો દ્વારા અને એક ઓરિસ્સા હાઈકોર્ટ દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યા હતા.

 એક કેસમાં આરોપીને દરરોજ સવારે 6 વાગ્યાથી સવારે 9 વાગ્યા સુધી પોલીસ સ્ટેશનને સાફ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે બંધારણના મૂલ્યોનું રક્ષણ કરવું અને સમાજના સૌથી સંવેદનશીલ વર્ગની ગૌરવ સુનિશ્ચિત કરવી ન્યાયતંત્રની ફરજ છે.