કેનબેરા : બાળકોને ડિજિટલ દુનિયાના જોખમોથી બચાવવા માટે ઓસ્ટ્રેલિયા સરકારે ૧૬ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો પર સોશિયલ મીડિયા વાપરવાનો ઐતિહાસિક પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. જો કે, આ સીમાચિહ્નરૂપ કાયદો અમલમાં આવ્યાના છ મહિના બાદ એક ચોંકાવનારો અભ્યાસ સામે આવ્યો છે. બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત નવા રિપોર્ટ અનુસાર, સરકારની આ આકરી નીતિની તાત્કાલિક અસર બિલકુલ નહિવત અથવા ઓછી જોવા મળી છે. કાયદો હોવા છતાં ઓસ્ટ્રેલિયાના ૮૫ ટકાથી વધુ બાળકો હજુ પણ ટિકટોક, એક્સ (ટ્વિટર), ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ જેવા પ્રતિબંધિત પ્લેટફોર્મ્સનો ધૂમ ઉપયોગ કરી રહ્યા છે અને તે પણ પોતાના ઓરિજિનલ એકાઉન્ટ્સ દ્વારા!

ખૂબ જ સરળતાથી બાયપાસ થઈ રહ્યા છે સરકારી નિયમો

યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યુકેસલના જાહેર આરોગ્ય સંશોધક કર્ટની બાર્નેસના નેતૃત્વમાં ૧૨ થી ૧૬ વર્ષના ૪૦૮ કિશોરો પર આ સંશોધન કરવામાં આવ્યું હતું. ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં કાયદો આવ્યા પહેલા અને ત્રણ મહિના પછી એમ બે વાર આ બાળકોનો સર્વે કરાયો હતો. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, પ્રતિબંધિત વય મર્યાદા હેઠળ આવતા લગભગ બે તૃતીયાંશ બાળકોએ વય ચકાસણી (એજ વેરિફિકેશન) નો સામનો તો કર્યો, પરંતુ સોશિયલ મીડિયા એપ્સ દ્વારા ઉંમર પૂછવામાં આવતા તેઓ માત્ર ખોટી ઉંમર (આંકડો) જણાવીને આગળ વધી ગયા હતા. આ પ્રતિબંધોને તોડવા માટે વ્યાપક સ્તરે VPN કે નકલી એકાઉન્ટ્સના ઉપયોગની પણ જરૂર પડી નથી. ઓસ્ટ્રેલિયાના eSafety કમિશનરના રિપોર્ટમાં પણ આ વાતને સમર્થન મળ્યું છે કે ૧૦ માંથી ૭ બાળકોએ કાયદા પછી પણ પોતાના એકાઉન્ટ્સ જાળવી રાખ્યા છે.

તમાકુ કાયદા જેવો લાંબા ગાળાનો છે પ્લાન

આ શરૂઆતી નિષ્ફળતા અને ટીકાઓ વચ્ચે વૈજ્ઞાનિકો અને નીતિ વિષયક નિષ્ણાતો સરકારના બચાવમાં આવ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે આજના કિશોરોની સોશિયલ મીડિયાની આદત એક ઝાટકે છૂટી જશે તેવી અપેક્ષા રાખવી અવાસ્તવિક છે. આ નીતિની સરખામણી બ્રિટનના તમાકુ અને વેપ્સ કાયદા (જેને એપ્રિલ ૨૦૨૬માં મંજૂરી મળી) સાથે કરવામાં આવી છે. બ્રિટનના કાયદાનો હેતુ હાલના ધૂમ્રપાન કરનારાઓને રોકવાનો નથી, પરંતુ ભવિષ્યની નવી પેઢી ક્યારેય સિગારેટ ન અડકે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ઓસ્ટ્રેલિયાનો કાયદો પણ આ જ સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે કે બાળકોના સોશિયલ મીડિયા એક્સેસને એટલો વિલંબિત કરવો જેથી સોશિયલ મીડિયા બાળપણ પરથી પોતાની પકડ ગુમાવી દે.

પરિવર્તન ધીમું હશે અને અનિચ્છનીય જોખમો પણ વધશે

અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે સિગારેટની તુલનામાં સોશિયલ મીડિયાની લત છોડાવવી અતિ મુશ્કેલ છે, કારણ કે તે તદ્દન મફત છે અને ઇન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણે ઉપલબ્ધ છે. જો કે, આ કાયદાના કારણે કેટલીક આડઅસરો (અનિચ્છનીય પરિણામો) પણ દેખાવા લાગ્યા છે. કેટલાક યુવાનો હવે પકડાઈ જવાની બીકે ગુપ્ત બ્રાઉઝિંગ અથવા મેસેજિંગ એપ્સ તરફ વળ્યા છે, જ્યારે કેટલાક ઇન્ટરનેટના એવા ડાર્ક વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે જ્યાં તેમના પર નજર રાખવી અત્યંત અઘરી છે.

નિષ્ણાતોના મતે, આ કાયદાનો ખરો અને સૌથી મોટો ફાયદો હાલના કિશોરોને નહીં, પરંતુ જેઓ અત્યારે આઠ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના છે અને જેમણે હજુ સુધી સોશિયલ મીડિયાની આદત વિકસાવી નથી તેમને થશે. સમગ્ર દેશમાં આવો કડક વય પ્રતિબંધ મુકનાર ઓસ્ટ્રેલિયા દુનિયાનો પ્રથમ દેશ હોવાથી તે હાલ વૈશ્વિક સ્તરે 'ટેસ્ટ કેસ' બન્યો છે, અને તેની સાચી સફળતા માપવામાં ઓછામાં ઓછો એક દાયકો (૧૦ વર્ષ) નો સમય લાગશે.