લંડન : નિક ડૂલી નામનો એક યુવાન જ્યારે 30 વર્ષનો થયો, ત્યારે તેને અચાનક વજન વધવા અને ચિંતાનો અનુભવ થવા લાગ્યો. 38 વર્ષની ઉંમરે તેનું વજન 140 કિલોએ પહોંચી ગયું અને તે સતત ડિપ્રેશનમાં રહેવા લાગ્યો. જ્યારે તેણે તપાસ કરાવી ત્યારે ખબર પડી કે તેનું ટેસ્ટોસ્ટેરોન (Testosterone) સ્તર ઓછું હતું. આજે નિક અઠવાડિયામાં ત્રણ વાર ટેસ્ટોસ્ટેરોનના ઇન્જેક્શન લે છે અને પોતાને સંપૂર્ણપણે બદલાયેલો અનુભવે છે. નિકની જેમ જ અત્યારે લાખો પુરુષો 'ટેસ્ટોસ્ટેરોન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી' (TRT) પાછળ પાગલ થયા છે, પરંતુ શું આ ખરેખર જરૂરી છે કે પછી માત્ર એક બજારનો ખેલ?

સોશિયલ મીડિયા અને 'T-મેક્સિંગ'નો ટ્રેન્ડ

TikTok અને Instagram પર અત્યારે ફિટનેસ ઇન્ફ્લુએન્સર્સ "T-મેક્સિંગ" (T-maxing) નો પ્રચાર કરી રહ્યા છે. સેલિબ્રિટીઝથી લઈને સામાન્ય યુવાનો સુધીના લોકો હવે માને છે કે જો તેમને થાક લાગે છે, ગુસ્સો આવે છે કે સેક્સ ડ્રાઇવ ઓછી છે, તો તેનું એકમાત્ર કારણ ટેસ્ટોસ્ટેરોનનો ઘટાડો છે. NHS (બ્રિટનની રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવા) ના ડેટા મુજબ, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોનના પ્રિસ્ક્રિપ્શનમાં 135% નો જંગી વધારો થયો છે. એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ્સ ચિંતિત છે કે તેમની હોસ્પિટલો હવે આવા દર્દીઓથી ઉભરાઈ રહી છે જેમને ખરેખર આ સારવારની જરૂર જ નથી.

ઓનલાઈન ક્લિનિક્સની 'માર્કેટિંગ' ગેમ

વોય (Voy) અને મેન્યુઅલ જેવી ડાયરેક્ટ-ટુ-કન્ઝ્યુમર કંપનીઓ આક્રમક જાહેરાતો દ્વારા પુરુષોને નિશાન બનાવી રહી છે. આ કંપનીઓ દાવો કરે છે કે "30 વર્ષ પછી 4 માંથી 1 પુરુષ લો-T થી પીડાય છે." જોકે, નિષ્ણાતો કહે છે કે આ આંકડો અતિશયોક્તિભર્યો છે અને વાસ્તવમાં માત્ર 2% થી 8% પુરુષોને જ આવી તકલીફ હોય છે. ઘણીવાર આ કંપનીઓ રક્ત પરીક્ષણમાં સ્તર 'સામાન્ય' હોવા છતાં તેને 'સબ-ઓપ્ટિમલ' ગણાવીને મોંઘીદાટ સારવાર અને ઇન્જેક્શન પધરાવી દે છે.

શું આ ખરેખર બીમારી છે કે જીવનશૈલીની અસર?

ટેસ્ટોસ્ટેરોન એ મુખ્ય પુરુષ હોર્મોન છે જે સ્નાયુઓની વૃદ્ધિ, હાડકાની મજબૂતી અને માનસિક સ્થિતિ પર અસર કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આજના પુરુષોમાં ટેસ્ટોસ્ટેરોન ઘટવાનું મુખ્ય કારણ બેઠાડુ જીવન અને સ્થૂળતા (Obesity) છે. શરીરમાં જમા થયેલી ચરબી ટેસ્ટોસ્ટેરોનને એસ્ટ્રોજનમાં ફેરવી નાખે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે જો પુરુષો વજન ઘટાડે અને પૌષ્ટિક આહાર લે, તો ઇન્જેક્શન લીધા વગર પણ કુદરતી રીતે ટેસ્ટોસ્ટેરોન વધી શકે છે.

TRT ના જોખમો પણ ઓછા નથી

ટેસ્ટોસ્ટેરોનના ઇન્જેક્શન લેવાથી શરીર કુદરતી રીતે હોર્મોન બનાવવાનું બંધ કરી દે છે, જેનો અર્થ છે કે તમારે આખી જિંદગી આ દવાઓ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. તેનાથી લોહી જાડું થવું, ખીલ થવા, અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં હૃદયરોગના હુમલાનું જોખમ પણ વધી જાય છે. વધુ પડતી માત્રામાં T લેવાથી માનસિક રોગ અને આક્રમકતા (Roid Rage) પણ આવી શકે છે.

અંતે, નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે માત્ર થાક લાગવો એ ટેસ્ટોસ્ટેરોન ઓછું હોવાની નિશાની નથી. કોઈ પણ હોર્મોનલ ટ્રીટમેન્ટ શરૂ કરતા પહેલા નિષ્ણાત એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે, નહીં તો 'સુપરમેન' બનવાની લાલચમાં તમે તમારા કુદરતી સ્વાસ્થ્યને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકો છો.