નવી દિલ્‍હી,તા.૨૩: ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓના કામકાજને લગતા વિવાદ અંગે નવી માહિતી સામે આવી છે. ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ વરિષ્ઠ નાયબ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગ સામે કેબિનેટ સચિવાલયમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. જોકે, કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી ન હતી.નિવૃત્ત કોમોડોર લોકેશ કે. બત્રા દ્વારા મળેલા RTI જવાબમાં આ માહિતી બહાર આવી છે. આ મુજબ, બંને કમિશનરોએ ૨૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ અલગ પત્રો લખ્‍યા હતા.આરોપ એવો હતો કે મનીષ ગર્ગે ચૂંટણી પંચ અથવા સંબંધિત અધિકારીઓની સલાહ લીધા વિના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના કામકાજની ફાળવણીમાં ફેરફાર કરવાનો આદેશ જારી કર્યો હતો.જોકે, કેબિનેટ સચિવાલયે જણાવ્‍યું હતું કે ફરિયાદો સમગ્ર ચૂંટણી પંચ વતી નહીં, પરંતુ બંને કમિશનરો દ્વારા વ્‍યક્‍તિગત રીતે મોકલવામાં આવી હતી. તેથી, આવી કાર્યવાહીને કમિશન જેવી બંધારણીય સંસ્‍થાના કામકાજમાં દખલગીરી ગણી શકાય.

માહિતી અધિકાર (RTI) હેઠળ ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ને લગતી મહત્‍વપૂર્ણ માહિતી સામે આવી છે, જેમાં અધિકારીઓની કામગીરી અને મતદાર યાદી માટે IT સિસ્‍ટમ અંગે વિવાદનો ખુલાસો થયો છે. ૨૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ, બે ચૂંટણી કમિશનરો, ડો. સુખબીર સિહ સંધુ અને ડો. વિવેક જોશીએ કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને અલગ અલગ પત્રો લખીને કમિશનના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના વર્તન સામે વાંધો ઉઠાવ્‍યો હતો અને તેમની સામે યોગ્‍ય કાર્યવાહીની માંગ કરી હતી. કેબિનેટ સચિવને લખેલો આ પત્ર વરિષ્ઠ નાયબ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગ દ્વારા તેમના અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્‍ચેના કાર્ય ફાળવણીના સુધારા અંગે જારી કરાયેલા આદેશ સાથે સંબંધિત હતો. બંને કમિશનરોએ આરોપ લગાવ્‍યો હતો કે આ ફેરફારો કમિશન અથવા સંબંધિત અધિકારીઓ સાથે પૂર્વ સલાહ લીધા વિના કરવામાં આવ્‍યા હતા.

ઓક્‍ટોબર ૨૦૨૬ માં પ્રકાશિત એક RTI રિપોર્ટ અનુસાર, આ સમગ્ર વિવાદ ચૂંટણી કમિશનમાં વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વચ્‍ચે કાર્ય વિભાજન અને વહીવટી નિયંત્રણ અંગે ઉદ્વવ્‍યો હતો. ૨૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ, ચૂંટણી કમિશનરો ડો. સુખબીર સિહ સંધુ અને ડો. વિવેક જોશીએ કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને પત્રો મોકલીને મનીષ ગર્ગની કાર્યપદ્ધતિ સામે ગંભીર વાંધો ઉઠાવ્‍યો હતો. ફરિયાદમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્‍યો છે કે મનીષ ગર્ગે કમિશન અથવા અન્‍ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે પૂર્વ ચર્ચા કે સંમતિ વિના ઉચ્‍ચ સ્‍તરીય અધિકારીઓના વિભાગો અને કાર્ય ફાળવણીમાં ફેરફાર કરવા માટે એકપક્ષીય આદેશો જારી કર્યા હતા. બંને કમિશનરોની પ્રાથમિક ચિતા એ હતી કે આ ફેરફાર મતદાર યાદીની સંવેદનશીલ ત્‍વ્‍ સિસ્‍ટમોના દેખરેખ અને કેન્‍દ્રીકરણ સાથે સંબંધિત નોંધપાત્ર સુરક્ષા અને પારદર્શિતા જોખમો ઉભા કરી શકે છે.

ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિહ સંધુએ લખ્‍યું છે કે મનીષ ગર્ગને આ અંગે સતત જાણ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમ છતાં, તેમણે તેને અવગણ્‍યું હતું, જે નિયમોનું સ્‍પષ્ટ ઉલ્‍લંઘન છે. ડો. વિવેક જોશીએ પણ આવા જ આરોપો લગાવ્‍યા હતા. તેમણે જણાવ્‍યું હતું કે ગર્ગે કમિશનની સલાહ લીધા વિના કે જાણ કર્યા વિના સુધારેલા કાર્ય ફાળવણી આદેશ જારી કર્યો હતો. જોશીએ એવો પણ આરોપ લગાવ્‍યો હતો કે જ્‍યારે તેમણે વહીવટ વિભાગને લગતી ફાઇલની વિનંતી કરી હતી, ત્‍યારે તેમકેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને ફરિયાદ મોકલી

નોંધપાત્ર વાત એ છે કે, બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ તેમની ફરિયાદો સીધી કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને મોકલી હતી, કારણ કે આ વિવાદ બંધારણીય સંસ્‍થાના કાર્યપ્રણાલી સાથે સંબંધિત હતો. આ બાબતે કેબિનેટ સચિવાલય તરફથી નોંધાયેલી ફાઇલમાં પત્રોની ગંભીરતાનો સ્‍વીકાર કરવામાં આવ્‍યો હતો પરંતુ સમગ્ર કમિશન તરફથી કોઈ સત્તાવાર પત્રવ્‍યવહાર ન હોય તો હસ્‍તક્ષેપ કરવા સામે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. જોકે, કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથન અને સરકારે સ્‍પષ્ટપણે વિવાદમાં સીધી હસ્‍તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કેબિનેટ સચિવાલયનું માનવું હતું કે પત્રો બંને ચૂંટણી કમિશનરો દ્વારા તેમની વ્‍યક્‍તિગત ક્ષમતામાં લખવામાં આવ્‍યા હોવાથી અને સમગ્ર ચૂંટણી કમિશન તરફથી સત્તાવાર સંદેશાવ્‍યવહાર નહીં હોવાથી, સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી કોઈપણ કાર્યવાહીને ચૂંટણી કમિશનની બંધારણીય સ્‍વાયત્તતામાં કારોબારી દ્વારા સીધી દખલ ગણવામાં આવશે. સંસ્‍થાની સ્‍વતંત્રતા જાળવવા માટે, કેબિનેટ સચિવે ફક્‍ત પત્રોની પ્રાપ્તિ સ્‍વીકારી અને આંતરિક રીતે આ મામલાને ઉકેલવા માટે મુખ્‍ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારના કાર્યાલયને એક નકલ મોકલી.ને તેમાં પ્રવેશ આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્‍યો હતો.

જોકે કેબિનેટ સચિવાલયે આ મામલે તાત્‍કાલિક કાર્યવાહી કરી નથી, તેમ છતાં તેણે જણાવ્‍યું છે કે તે ભવિષ્‍યમાં દસ્‍તાવેજો પર રેકોર્ડના આધારે નિર્ણય લેશે. કેબિનેટ સચિવે ૫ ઓગસ્‍ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ બંને ચૂંટણી કમિશનરો તરફથી મળેલા પત્રની કોર્ટને માહિતી આપી હતી. પત્રમાં જણાવાયું હતું કે મનીષ ગર્ગની નિમણૂક એક કેબિનેટ સમિતિ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. જો કે, તેઓ હાલમાં ચૂંટણી પંચના અધિકારી છે, અને તેથી, કમિશનની માર્ગદર્શિકા અને નિર્દેશો તેમના કાર્ય અને આચરણ પર લાગુ પડે છે.

હકીકતમાં, RTI દ્વારા મેળવેલા દસ્‍તાવેજો સૂચવે છે કે કેબિનેટ સચિવાલયે મનીષ ગર્ગ સામે કાર્યવાહી કરી નથી કારણ કે આ મામલો સત્તાવાર રીતે ચૂંટણી પંચને લગતો હતો. તેથી, ચૂંટણી પંચ તેમની સામેની ફરિયાદ પર આગળના પગલાં લેવાનો નિર્ણય લેશે.