પટના : બિહારના રાજકારણમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી બદલાતા સમીકરણોએ શાસક પક્ષ ભાજપની ચિંતાઓમાં મોટો વધારો કરી દીધો છે. તાજેતરમાં જાહેર થયેલા બિહાર વિધાન પરિષદના ચૂંટણી પરિણામોમાં ભાજપને વધુ એક મોટો ફટકો લાગ્યો છે, જ્યાં પટના શિક્ષક મતવિસ્તારની બેઠક પર છેલ્લા ત્રણ દાયકાથી અવિરત વિજય મેળવતા ભાજપના દિગ્ગજ નેતા નવલ કિશોર યાદવને રાષ્ટ્રીય જનતા દળના ઉમેદવાર સામે કારમી હારનો સામનો કરવો પડ્યો છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, આ ચૂંટણીમાં આરજેડીના ઉમેદવાર સંજીવ કુમારે નવલ કિશોર યાદવને ૧૦૫૮ જેટલા મતોના માર્જિનથી પરાજિત કર્યા છે. આ પરાજય સાથે જ ભાજપે છેલ્લા બે મહિનામાં પોતાના બે મુખ્ય અને પરંપરાગત ગઢ ગુમાવ્યા છે, કારણ કે અગાઉ બાંકીપુર પેટાચૂંટણીમાં પણ પાર્ટીને હાર મળી હતી, જે પાર્ટીના શીર્ષ નેતૃત્વ માટે ગંભીર ચિંતનનો વિષય બન્યો છે.

આ હાર પાછળના મુખ્ય કારણોની સમીક્ષા કરીએ તો, જાતિગત સમીકરણો અને સવર્ણ સમુદાયનો અસંતોષ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી ગયા હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે. વિજેતા ઉમેદવાર ભૂમિહાર સમુદાયમાંથી આવે છે, જ્યારે ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરેલા અન્ય ઉમેદવારોમાં પણ આ સમુદાયનું ಪ್ರಾબલ્ય જોવા મળ્યું હતું, અને તાજેતરના સમયમાં સવર્ણ મતદારોમાં પ્રવર્તતો નારાજગીનો સૂર ભાજપને ભારે પડ્યો છે.

આ ઉપરાંત, લાંબા સમયથી પ્રતિનિધિત્વ કરી રહેલા ઉમેદવાર સામે મતદારોમાં એન્ટિ-ઇન્કમ્બન્સી (સત્તા વિરોધી લહેર) નું પરિબળ પણ સક્રિય બન્યું હતું. શિક્ષક વર્ગમાં સાતમા પગાર પંચની ભલામણો અને અન્ય પડતર પ્રશ્નોને લઈને અસંતોષ પ્રવર્તી રહ્યો હતો, જેના પર સરકાર સમયસર યોગ્ય પગલાં લેવામાં વિલંબ કરતી જોવા મળી હતી અને પક્ષ દ્વારા ઉમેદવારની પસંદગીમાં કરવામાં આવેલી ભૂલો પણ પરાજયનું કારણ બની હતી.

આ ચૂંટણીમાં પ્રશાંત કિશોરની 'જન સુરાજ' પાર્ટીએ પણ પટના બેઠક પર ૧૫૦૦થી વધુ મતો મેળવીને પોતાની રાજકીય ઉપસ્થિતિ મજબૂત કરી છે અને ભાજપના પરંપરાગત મતબેંકમાં ગાબડું પાડવામાં સફળ રહી છે. આ ઉપરાંત એનડીએના સાથી પક્ષો વચ્ચે પરસ્પર સંકલનનો અભાવ પણ જીત માટે જરૂરી મતો એકત્ર કરવામાં નડતરરૂપ સાબિત થયો હતો.

આ સતત હાર બાદ હવે પક્ષીય સ્તરે આત્મમંથનનો દોર શરૂ થઈ ગયો છે, અને આગામી સમયમાં શહેરી વિસ્તારોમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માટે ભાજપ દ્વારા રણનીતિમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવે તેવી પૂરી શક્યતા છે.