વોશિંગ્ટન,: વિશ્વના અર્થતંત્ર માટે જે માર્ગ ‘લાઈફલાઈન’ ગણાય છે તેવા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માંથી અમેરિકાના બે અત્યાધુનિક યુદ્ધ જહાજોએ સફળતાપૂર્વક પસાર થઈને ઈરાન સામે પોતાની લશ્કરી ક્ષમતાનું પ્રદર્શન કર્યું છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાયા બાદ આ પ્રથમ ઘટના છે જ્યારે અમેરિકન ‘ગાઈડેડ મિસાઈલ ડિસ્ટ્રોયર્સ’ આ સંવેદનશીલ વિસ્તારમાંથી કોઈપણ નુકસાન વગર નીકળ્યા હોય.
ટ્રમ્પની વ્યૂહાત્મક જીતનો દાવો
અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ ઘટનાક્રમ પર પ્રતિક્રિયા આપતા જણાવ્યું હતું કે, અમેરિકા હવે હોર્મુઝના માર્ગને સુરક્ષિત અને ‘સાફ’ કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ ઓપરેશન માટે ઈરાન સાથે કોઈ પણ પ્રકારનું સંકલન કે મંજૂરી લેવામાં આવી નથી. ટ્રમ્પના મતે, આ માર્ગ ખુલવાથી માત્ર અમેરિકા જ નહીં પરંતુ ચીન, જાપાન અને ફ્રાન્સ જેવા દેશોને પણ મોટી રાહત મળશે, જેઓ પોતાના ઉર્જા પુરવઠા માટે આ માર્ગ પર નિર્ભર છે.
શા માટે હોર્મુઝ દુનિયા માટે અનિવાર્ય છે?
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની એ વિશ્વનો એવો સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે જ્યાંથી દુનિયાના કુલ કાચા તેલના પુરવઠાનો આશરે ૨૦ ટકા ભાગ પસાર થાય છે. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને કારણે આ માર્ગ લગભગ જોખમી બની ગયો હતો, જેનાથી વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં ભડકો થયો હતો. હવે જ્યારે અમેરિકન યુદ્ધ જહાજો અહીં સફળતાપૂર્વક પેટ્રોલિંગ કરી રહ્યા છે, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં સ્થિરતા આવવાની આશા જાગી છે.
દરિયાઈ ખાણો (Sea Mines) નો ખતરો અકબંધ
જોકે, રસ્તો સાફ કરવાની વાત વચ્ચે પણ જોખમ હજુ ટળ્યું નથી. પ્રમુખ ટ્રમ્પે સ્વીકાર્યું હતું કે ઈરાન ભલે લશ્કરી રીતે પાછળ પડ્યું હોય, પરંતુ તેણે સમુદ્રમાં બિછાવેલી ‘દરિયાઈ ખાણો’ (Mines) હજુ પણ વ્યાપારી જહાજો માટે મોટો ખતરો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી આ સુરક્ષા ખતરો સંપૂર્ણપણે નાબૂદ ન થાય, ત્યાં સુધી સામાન્ય શિપિંગ સેવાઓ પૂર્વવત્ થવી મુશ્કેલ છે.
વૈશ્વિક પ્રત્યાઘાતો
અમેરિકાની આ આક્રમક પણ સુરક્ષિત હિલચાલથી પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાં હલચલ મચી ગઈ છે. ઈરાન માટે આ એક સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે અમેરિકા સમુદ્રી માર્ગો પર પોતાનું પ્રભુત્વ છોડવા માંગતું નથી. બીજી તરફ, ભારત સહિતના એશિયાઈ દેશો જેઓ ખાડી દેશોમાંથી તેલ આયાત કરે છે, તેઓ આ વિકાસને આશાસ્પદ નજરે જોઈ રહ્યા છે.
આગામી દિવસોમાં આ માર્ગ પર વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર કેટલી વધશે, તેના પર વૈશ્વિક અર્થતંત્રનો મોટો આધાર રહેલો છે.