સેન જોસ (કોસ્ટા રિકા): તા.૨૦ અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની કડક ઇમિગ્રેશન નીતિની અસર હવે ભારતીય સ્થળાંતર કરનારાઓ પર પણ જોવા મળી રહી છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાંથી દેશનિકાલ (ડિપોર્ટ) કરવામાં આવેલા ૩૦ વિદેશી નાગરિકોનું બીજું જૂથ શુક્રવારે મધ્ય અમેરિકન દેશ કોસ્ટા રિકા પહોંચ્યું હતું, જેમાં એક ભારતીય નાગરિકનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ એક એવા વિવાદાસ્પદ દ્વિપક્ષીય કરારનો ભાગ છે, જે હેઠળ અમેરિકા ત્રીજા દેશના નાગરિકોને સીધા તેમના વતનને બદલે અન્ય દેશોમાં મોકલી રહ્યું છે.
શું છે આ ‘થર્ડ કન્ટ્રી’ ડિપોર્ટેશન કરાર?
માર્ચ મહિનામાં કોસ્ટા રિકાના રાષ્ટ્રપતિ રોડ્રિગો ચાવેસ અને અમેરિકાના ખાસ દૂત વચ્ચે થયેલા કરાર મુજબ, કોસ્ટા રિકા દર અઠવાડિયે અમેરિકામાંથી હાંકી કાઢવામાં આવેલા ૨૫ થી ૩૦ નાગરિકોને સ્વીકારવા સંમત થયું છે. આ નીતિ હેઠળ, જે લોકોએ યુએસમાં આશ્રય મેળવવાની આશા રાખી હતી, તેમને હવે કોસ્ટા રિકા જેવા દેશોમાં મોકલવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યાં તેઓ ભાષા કે સંસ્કૃતિથી પણ અજાણ હોય છે.
ભારતીયો સહિત અનેક દેશોના લોકો સામેલ
શુક્રવારે જે બીજું જૂથ કોસ્ટા રિકાના જુઆન સાન્ટામારિયા એરપોર્ટ પર ઉતર્યું તેમાં ભારત ઉપરાંત બ્રાઝિલ, ચીન, રોમાનિયા, ઉઝબેકિસ્તાન, વિયેતનામ અને બેલારુસના નાગરિકોનો સમાવેશ થાય છે. અગાઉના પ્રથમ જૂથમાં પણ ભારત અને ચીન સહિત આફ્રિકન દેશોના લોકો સામેલ હતા. આ સ્થળાંતર કરનારાઓને હાલમાં સ્થાનિક હોટલોમાં આશરો આપવામાં આવ્યો છે.
ડિપોર્ટ કરાયેલા લોકો પાસે હવે કયા વિકલ્પો છે?
કોસ્ટા રિકા પહોંચ્યા પછી, આ લોકોને ત્રણ વિકલ્પો આપવામાં આવે છે:
૧. સ્વૈચ્છિક પરત: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થળાંતર સંગઠનની મદદથી તેઓ પોતાના મૂળ દેશ (દા.ત. ભારત) પરત ફરી શકે છે.
૨. કાયદેસર રહેઠાણ: જો તેઓ ઈચ્છે તો માનવતાવાદી શ્રેણી હેઠળ કોસ્ટા રિકામાં રહેવા માટે અરજી કરી શકે છે.
૩. શરણાર્થી દરજ્જો: તેઓ કોસ્ટા રિકામાં શરણાર્થી તરીકે રહેવાની વિનંતી કરી શકે છે.
કાનૂની ‘બ્લેક હોલ’ જેવી સ્થિતિ
નિષ્ણાતો આ નીતિની ટીકા કરી રહ્યા છે, કારણ કે ઘણા કિસ્સાઓમાં સ્થળાંતર કરનારાઓ એવા દેશોમાં ફસાઈ જાય છે જ્યાંની ભાષા તેઓ જાણતા નથી. અમેરિકાએ કોસ્ટા રિકા ઉપરાંત દક્ષિણ સુદાન, રવાન્ડા અને હોન્ડુરાસ જેવા દેશો સાથે પણ આવા જ કરારો કર્યા છે. જે ભારતીય નાગરિકો ગેરકાયદેસર રીતે અમેરિકામાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરે છે, તેમના માટે આ નીતિ એક ચેતવણી સમાન છે કે હવે તેઓને સીધા વતન મોકલવાને બદલે અજાણ્યા દેશોમાં પણ મોકલી શકાય છે.
 
ઝડપી વિગતો:
•    કુલ નાગરિકો (બીજું જૂથ): ૩૦ (૧ ભારતીય સહિત)
•    કરાર: યુએસ - કોસ્ટા રિકા દ્વિપક્ષીય કરાર
•    વિકલ્પ: વતન પરત ફરવું અથવા કોસ્ટા રિકામાં સ્થાયી થવું
•    અસર: ગેરકાયદે ઇમિગ્રેશન પર કડક અંકુશ