તા. ૨૧ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૧૨ શનિવાર
News of Saturday, 21st November 2026
અલચી મઠ: સદીઓ જૂની બૌદ્ધ કલા અને ઇતિહાસનો અનોખો સંગમ
કાશ્મીરી, મધ્ય એશિયાઈ અને તિબેટીયન કલાશૈલીના સમન્વયવાળા ભીંતચિત્રો તથા વિશાળ પ્રતિમાઓ આજે પણ અકબંધ

લેહ (લદ્દાખ):હિમાલયની ગોદમાં વસેલા લદ્દાખ પ્રદેશમાં સિંધુ નદીની સહાયક નદીના કિનારે આવેલું અલચી મઠ (Alchi Monastery) માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ જ નથી, પરંતુ સદીઓ જૂની બૌદ્ધ કલા, સ્થાપત્ય અને ઐતિહાસિક વારસાનો અદ્ભુત ખજાનો છે. લેહથી લગભગ ૬૦થી ૬૫ કિલોમીટર પશ્ચિમમાં આવેલું આ સંકુલ અન્ય લદ્દાખી મઠોથી તદ્દન અલગ રીતે ગામની વચ્ચે અને સમતળ ભૂમિ પર વસેલું છે, જ્યાંની કલાત્મકતા વિશ્વભરના ઇતિહાસકારો અને કલાપ્રેમીઓને આકર્ષે છે.
૧૧મીથી ૧૩મી સદીનો ઐતિહાસિક વારસો
અલચી મઠ સંકુલનો ઇતિહાસ મુખ્યત્વે ૧૧મીથી ૧૩મી સદી દરમિયાન આકાર પામેલો માનવામાં આવે છે. પરંપરાગત માન્યતા મુજબ મહાન અનુવાદક રિનચેન ઝાંગપો (૯૫૮–૧૦૫૫ CE) સાથે આ મઠની સ્થાપના જોડાયેલી છે, જ્યારે કેટલાક શિલાલેખો મુજબ સૌથી જૂના સભાખંડ 'દુખાંગ'નું નિર્માણ સુમદો ગામના સમૃદ્ધ વ્યક્તિ કાલડેન શેરાબ દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. પ્રાચીન 'દ્રો' (Dro) પરિવાર સાથે જોડાયેલા આ મઠના નિર્માણમાં પશ્ચિમ તિબેટ અને કાશ્મીર વચ્ચેના વેપારી માર્ગોના સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનની સ્પષ્ટ છાપ જોવા મળે છે.
કલાશૈલીનું અનોખું મિશ્રણ અને ભીંતચિત્રો
અલચીના મંદિરોની દીવાલો અને છત પર સદીઓ જૂના ખનિજ રંગોથી તૈયાર થયેલા ભીંતચિત્રો આજે પણ અત્યંત સૂક્ષ્મ અને જીવંત દેખાય છે. લદ્દાખના અન્ય મઠોમાં જોવા મળતી પરંપરાગત તિબેટીયન શૈલીથી વિપરીત, અલચીની કલામાં કાશ્મીરી, પ્રારંભિક ભારતીય, તિબેટીયન અને મધ્ય એશિયાઈ શૈલીઓનું અદ્ભુત સમન્વય જોવા મળે છે.
દુખાંગ (સભાખંડ): અહીં વૈરોચન બુદ્ધ અને પંચ તથાગત બુદ્ધોને સમર્પિત મંડળો, બોધિસત્વો, અપ્સરાઓ તેમજ શાહી દ્રશ્યોના ચિત્રો કંડારાયેલા છે.
સુમત્સેક (ત્રણ માળનું મંદિર): આ મંદિરમાં માટીમાંથી બનેલી વિશાળ બોધિસત્વ પ્રતિમાઓ (મૈત્રેય, અવલોકિતેશ્વર અને મંજુશ્રી) મુખ્ય આકર્ષણ છે. આ પ્રતિમાઓના વસ્ત્રો પર અત્યંત બારીક ચિત્રકામ, રાજદરબારના દ્રશ્યો, નર્તકો, પ્રાણીઓ અને કાપડની ભાત જોવા મળે છે.
અન્ય મંદિરો અને ચોર્ટેન: સંકુલમાં મંજુશ્રી લ્હાખાંગ, લોત્સાવા લ્હાખાંગ તેમજ પ્રાચીન ચિત્રો ધરાવતા ચોર્ટેન (સ્તૂપા) પણ આવેલા છે.
કલા સચવાઈ રહેવા પાછળનું કારણ અને વર્તમાન સ્થિતિ
૧૪મી અને ૧૫મી સદી બાદ અલચીમાં નિયમિત ધાર્મિક પૂજા-અર્ચનામાં ઘટાડો થયો અને આ મઠનું સંચાલન નજીકના લિકિર મઠ હેઠળ આવ્યું. નિયમિત ઉપયોગમાં ઘટાડો થવાને કારણે મઠના જૂના ચિત્રો પર વારંવાર નવું રંગકામ કે ફેરફાર થયો નહીં, અને લદ્દાખના શુષ્ક વાતાવરણને લીધે આ કલાકૃતિઓ સદીઓ સુધી સુરક્ષિત રહી શકી. હાલ આ ઐતિહાસિક સંકુલ ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા સંરક્ષિત છે અને નાજુક ભીંતચિત્રોને નુકસાન ન થાય તે માટે અંદર ફોટોગ્રાફી પર પ્રતિબંધ સહિતના સંરક્ષણ નિયમો કડક રીતે પાળવામાં આવે છે.
(6:02 PM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
