નવી દિલ્હી : 'India@2047' કોન્ક્લેવમાં પ્રખ્યાત ફિલ્મ નિર્માતા ઇમ્તિયાઝ અલીએ સિનેમામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને તેની મર્યાદાઓ પર મહત્વની વાતચીત કરી હતી. 'લૂકિંગ બેક, લૂકિંગ અહેડ - ઇન્ડિયાઝ કહાની કલ્ચર' સત્ર દરમિયાન તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે મશીન લર્નિંગ ગમે તેટલું વિકસિત થાય, પરંતુ માનવ મનમાં રહેલી સહજ અરાજકતા (Human Randomness) અને સર્જનાત્મકતાનું સ્થાન કોઈ પણ ટેકનોલોજી લઈ શકશે નહીં.
ટેક્નોલોજી અને સર્જનાત્મકતાનો જૂનો સંબંધ
ઇમ્તિયાઝ અલીએ યાદ અપાવ્યું કે સિનેમાના ઇતિહાસમાં નવી ટેક્નોલોજી હંમેશા ડર લઈને આવી છે. તેમણે કહ્યું કે, જ્યારે ટેલિવિઝન આવ્યું અને VCR લોકપ્રિય થયા, ત્યારે પણ એવી આગાહી કરવામાં આવી હતી કે સિનેમાનો અંત આવશે. તેવી જ રીતે, સંગીતમાં ડિજિટલ ક્રાંતિ સમયે લોકો માનતા હતા કે સંગીતકારોની જરૂર નહીં રહે. પરંતુ, આ પડકારો છતાં કલાકારો અને સંગીતકારો આજે પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને વિકસી રહ્યા છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, "મશીન અને માનવ મન વચ્ચે 'રેન્ડમનેસ' એટલે કે અરાજકતાનું તત્વ હંમેશા અંતર ઊભું કરશે, જે વાર્તા કહેવાની કળાનો મૂળભૂત સાર છે".
મુસાફરી અને વાર્તા કહેવાની કળા
વાતચીત દરમિયાન ઇમ્તિયાઝ અલીએ તેમની એકલ મુસાફરી (Solo Travel) અને ફિલ્મ નિર્માણ વચ્ચેના જોડાણ વિશે પણ મન મૂકીને વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે, એક દિગ્દર્શક તરીકે તેઓ કામ અને વ્યક્તિગત શોધખોળ વચ્ચેની રેખાને ઘણીવાર ઝાંખી કરી દે છે. તેઓ કામના બહાને પ્રાગ જેવા શહેરોમાં જાય છે અને ત્યાં મળેલા અનુભવોને પોતાની વાર્તાઓમાં વણી લે છે. ફિલ્મ નિર્માણ તેમના માટે માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પરંતુ તે મુસાફરી દરમિયાન મળેલા જીવનના પાઠોને કલાત્મક રીતે રજૂ કરવાનું એક માધ્યમ છે.
ઇમ્તિયાઝ અલીનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે AI ફિલ્મોના લેખન અને નિર્માણ ક્ષેત્રે પણ પગપેસારો કરી રહ્યું છે. જોકે, તેમના મતે, મનુષ્યના મનમાં રહેલી જટિલતા અને ભાવનાઓનો સમન્વય AI ક્યારેય બેહુબ પ્રતિકૃતિ કરી શકશે નહીં.