નવી દિલ્હી :દિલ્હીના ઐતિહાસિક 'દિલ્હી જીમખાના ક્લબ' ખાલી કરવાની કેન્દ્ર સરકારની નોટિસ બાદ, મહારાષ્ટ્ર સરકારે હવે મુંબઈના પ્રતિષ્ઠિત જીમખાનાઓ અંગે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. રાજ્ય સરકાર સરકારી જમીન પર સ્થિત આ જીમખાનાઓને સામાન્ય લોકો માટે વધુ સુલભ બનાવવા માટે એક નવી નીતિ બનાવી રહી છે, સાથે સાથે આ મુખ્ય જમીનના ભાગો પર સરકારી નિયંત્રણ મજબૂત બનાવશે. આ પગલું બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) દ્વારા 2024 માં મહાલક્ષ્મી રેસકોર્સના મોટા ભાગનો કબજો લીધા પછી આવ્યું છે, જે વિસ્તાર હાલમાં જાહેર ઉદ્યાનમાં વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે.

    આ વર્ષના ફેબ્રુઆરીમાં જારી કરાયેલા સરકારી ઠરાવ દ્વારા, રાજ્યના મહેસૂલ અને વન વિભાગે મહારાષ્ટ્રમાં જીમખાના અને ક્લબોને સંચાલિત કરતી હાલની નીતિઓની સમીક્ષા કરવા માટે એક અભ્યાસ જૂથની રચના કરી છે. ઠરાવ મુજબ, મુંબઈ અને રાજ્યના અન્ય જિલ્લાઓમાં જીમખાનાઓને રાહત દરે સરકારી જમીન ભાડે આપવામાં આવી છે. ભવિષ્યમાં આ જીમખાનાઓના સંચાલનને વધુ સમાવિષ્ટ બનાવવા અને તેમના લાભો સામાન્ય લોકો સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી વર્તમાન નીતિઓની સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે.

   આ નવી નીતિ હેઠળ, આ ક્લબોની સભ્યપદ પ્રક્રિયાઓ પારદર્શક બનાવવામાં આવશે, અને તેમના હાલના આવક મોડેલનું પણ પુનઃમૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.

મુંબઈ જેવા શહેરમાં, જે જગ્યાની તીવ્ર અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે, આ જીમખાના અને ક્લબો શહેરી લેન્ડસ્કેપનો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ORF) ના અહેવાલ મુજબ, મુંબઈની કુલ 3,780 એકર ખુલ્લી જગ્યામાંથી, આશરે 664 એકર - અથવા કુલ જગ્યાનો લગભગ પાંચમો ભાગ - આ જીમખાના અને VIP ક્લબો પાસે છે. અહેવાલમાં વધુમાં સૂચવવામાં આવ્યું છે કે, સરેરાશ મુંબઈકર માટે, પ્રતિ વ્યક્તિ માત્ર 1.28 ચોરસ મીટર ખુલ્લી જગ્યા ઉપલબ્ધ છે.

  સરકારી આંકડા અનુસાર, મુંબઈમાં 20 થી વધુ જીમખાના અને ક્લબ છે. આમાંની ઘણી ચુનંદા ક્લબો ₹1 કરોડ સુધીની સભ્યપદ ફી વસૂલ કરે છે, જ્યારે તેમનો રાહ જોવાનો સમયગાળો બે દાયકાથી વધુ ચાલે છે.

  મુંબઈના ૨૦ જીમખાનાઓમાંથી ૧૬ કલેક્ટરના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળની જમીન પર આવેલા છે. બ્રિટિશ યુગ દરમિયાન આ પ્લોટ અત્યંત નજીવા દરે ભાડે આપવામાં આવ્યા હતા. આજે, તેમના સભ્યપદ યાદીમાં શહેરના શ્રીમંત વર્ગ, પ્રતિષ્ઠિત નાગરિકો અને વરિષ્ઠ અમલદારોનો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં, કલેક્ટર કચેરીએ આ તમામ ૧૬ જીમખાનાઓના પદાધિકારીઓને મુંબઈના અધિક કલેક્ટર સાથે બેઠક માટે બોલાવ્યા હતા. આમાં બોમ્બે જીમખાના, હિન્દુ જીમખાના, ઇસ્લામ જીમખાના, પારસી જીમખાના અને વોડહાઉસ જીમખાના જેવા મોટા નામોનો સમાવેશ થાય છે.

સરકારી અધિકારીઓની નવ ટીમોએ ગયા અઠવાડિયે આ તમામ ૧૬ જીમખાનાઓનું ભૌતિક નિરીક્ષણ પણ કર્યું હતું, જમીનના રેકોર્ડ, વાસ્તવિક ઉપયોગ અને કોઈપણ અનધિકૃત બાંધકામ અથવા ફેરફારોની હાજરીની તપાસ કરી હતી.

અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે મહારાષ્ટ્ર સરકારનો આ નિર્ણય દિલ્હી જીમખાના કેસથી પ્રભાવિત નથી; તેના બદલે, આ પ્રક્રિયા ફેબ્રુઆરીથી ચાલી રહી છે. બેઠકમાં હાજર રહેલા એક અગ્રણી જીમખાનાના સભ્યએ જણાવ્યું હતું કે, "આ બેઠકનું મુખ્ય ધ્યાન જીમખાના માટે લીઝ અને લાઇસન્સ ફી વધારવાની ચર્ચા કરવાનો હતો. પહેલાં, જીમખાના ફક્ત વાર્ષિક મહેસૂલ ફી ચૂકવતા હતા; જોકે, સરકાર હવે પરિસરમાં લગ્ન, કોન્સર્ટ અથવા ભોજન સમારંભોના આયોજન માટે વધારાના ચાર્જ અથવા ટેરિફ વસૂલ કરી શકે છે."

2024 ની શરૂઆતમાં, BMC એ 211 એકરના મહાલક્ષ્મી રેસકોર્સમાંથી 120 એકર જમીનનો કબજો મેળવ્યો હતો. આ જમીન હાલમાં એક વિશાળ જાહેર ઉદ્યાનમાં વિકસાવવામાં આવી રહી છે, જે ન્યૂ યોર્કના સેન્ટ્રલ પાર્ક અને લંડનના હાઇડ પાર્કના મોડેલ પર આધારિત છે. રેસકોર્સ માટે લીઝ 2013 માં સમાપ્ત થઈ ગઈ હતી, જેના પગલે સરકારે તેને નવીકરણ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.