નવી દિલ્હી : ભારતના અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણીના અદાણી ગ્રુપની ફ્લેગશિપ કંપની અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ લિમિટેડ (AEL) આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એક મોટા કાનૂની અને આર્થિક વિવાદમાં ફસાઈ ગઈ છે. અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક પ્રતિબંધોનું કથિત ઉલ્લંઘન કરવા બદલ ઊભી થયેલી નાગરિક જવાબદારીના સમાધાન પેટે અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ ૨૭૫ મિલિયન અમેરિકી ડોલર (અંદાજે ૨,૩૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) નો માતબર દંડ ચૂકવવા સંમત થઈ છે. યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રેઝરી દ્વારા સોમવારે મોડી સાંજે આ અંગેની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

દુબઈના વેપારીની મદદથી પેપર પર કરાઈ હતી મોટી હેરાફેરી

યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગની વિદેશી અસ્કયામતો નિયંત્રણ કચેરી (OFAC) ના અહેવાલ મુજબ, અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝે ભારતમાં લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ની મોટી આયાત કરી હતી. કાગળો પર એવું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે આ ગેસ ઓમાન અને ઇરાક દેશમાંથી આવી રહ્યો છે. જોકે, અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓની તપાસમાં બહાર આવ્યું કે આ ગેસ વાસ્તવમાં દુબઈ સ્થિત એક મધ્યસ્થી વેપારી દ્વારા પ્રતિબંધિત દેશ ઈરાનથી ખરીદવામાં આવ્યો હતો. અમેરિકાએ ઈરાન સાથેના કોઈપણ પ્રકારના તેલ અને ગેસના વેપાર પર વૈશ્વિક સ્તરે કડક પ્રતિબંધ મૂકેલો છે, જેનું અહીં સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન થયું હતું.

અદાણી ગ્રુપની કઈ બાબતોને કારણે દંડની રકમમાં રાહત મળી?

અમેરિકી ટ્રેઝરી વિભાગે જણાવ્યું હતું કે અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝના અગાઉના ટ્રેક રેકોર્ડ અને સહયોગને ધ્યાનમાં રાખીને સિવિલ દંડની રકમમાં થોડી રાહત (ઘટાડો) આપવામાં આવી છે, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

• પાછલો ક્લીન રેકોર્ડ: છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝ સામે આવી કોઈ જ પ્રતિબંધ ઉલ્લંઘનની નોટિસ કે કેસ નોંધાયો નથી.
• નાનો બિઝનેસ: જ્યારે આ વ્યવહારો થયા, ત્યારે અદાણીનો આ નવો LPG બિઝનેસ કંપનીની કુલ આવકના ૧.૫% કરતાં પણ ઓછો (ખૂબ નાનો ભાગ) હતો.
• તપાસમાં સંપૂર્ણ સહયોગ: અદાણી ગ્રુપે કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે આ મામલે એક સ્વતંત્ર આંતરિક તપાસ કરાવીને તમામ સાચો ડેટા અમેરિકી એજન્સી OFAC સમક્ષ રજૂ કર્યો હતો.
• સુધારાત્મક પગલાં: અદાણી ગ્રુપે પોતાની ભૂલ સ્વીકારીને ભારતમાં આ શંકાસ્પદ માર્ગે થતી LPGની આયાત તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરી દીધી છે.

અદાણી ગ્રુપે અમેરિકાની શરતો સ્વીકારી, હવે ડિજિટલ મોનિટરિંગ થશે

ભવિષ્યમાં આવી ભૂલ ન થાય તે માટે અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝે અમેરિકાની કડક પાલન નીતિઓ (Compliance Commitments) સ્વીકારી લીધી છે. કંપની હવે એક ખાસ 'ગ્રુપ હેડ ઓફ કમ્પ્લાયન્સ' ની નિમણૂક કરશે જે અમેરિકી પ્રતિબંધોના નિયમો પર નજર રાખશે. આ ઉપરાંત, દરિયાઈ માર્ગે થતા તેલ અને ગેસના પરિવહનમાં કોઈ પ્રતિબંધિત દેશનો માલ ન આવી જાય તે માટે અદાણી ગ્રુપ હવે આધુનિક 'મેરિટાઇમ ઇન્ટેલિજન્સ આઇટી સોલ્યુશન્સ' (દરિયાઈ ગુપ્ત માહિતી ટેકનોલોજી) નો ઉપયોગ કરશે.

અમેરિકા સાથેના અન્ય વિવાદો પણ ઉકેલાવાની નજીક

બીજી તરફ, અદાણી ગ્રુપ માટે અમેરિકાથી એક રાહતના સમાચાર પણ આવી રહ્યા છે. ગયા અઠવાડિયે યુએસ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશન (SEC) સામે ભારતીય અધિકારીઓને લાંચ આપવાના કથિત સિવિલ મુકદ્દમાનું પણ અદાણીએ અલગથી સમાધાન કરી લીધું છે, જે હાલ કોર્ટની મંજૂરી હેઠળ છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાનું ન્યાય વિભાગ (DoJ) ટૂંક સમયમાં જ ગૌતમ અદાણી સામેના સંબંધિત ફોજદારી છેતરપિંડીના આરોપો પણ પડતા મૂકે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે અદાણી ગ્રુપે તાજેતરમાં જ અમેરિકી અર્થતંત્રમાં ૧૦ અબજ ડોલરના મોટા રોકાણની જાહેરાત કરીને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સાથેના સંબંધો સુધારવાનો મોટો સંકેત આપ્યો હતો.