દિલ્હી : ભારતમાં ઉનાળાનો પારો 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર કરી રહ્યો છે ત્યારે લોકો ગરમીથી બચવા એસી રૂમમાં આશરો લઈ રહ્યા છે. હવામાન ટ્રેકર મુજબ વિશ્વના સૌથી ગરમ 100 શહેરોમાં 98 તો માત્ર ભારતના જ છે, જેના કારણે વીજળીની માંગ અને એસીનો વપરાશ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. જોકે, એર-કંડિશનિંગ તાત્કાલિક રાહત આપે છે પરંતુ લાંબા સમય સુધી બંધ રૂમમાં રહેવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર વિપરીત અસર થાય છે. ખાસ કરીને ‘સિક બિલ્ડિંગ સિન્ડ્રોમ’ જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે, જેમાં માથાનો દુખાવો, ચક્કર આવવા અને સતત થાક લાગવા જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, એસી હવાને ફિલ્ટર કરી પ્રદૂષણ અને ભેજ ઘટાડવામાં મદદરૂપ છે, પરંતુ તેની સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. જો એસી સિસ્ટમની યોગ્ય જાળવણી ન કરવામાં આવે તો તેમાં ‘લેજીઓનેલા ન્યુમોફિલા’ જેવા ખતરનાક બેક્ટેરિયા ઉછરે છે, જે ફેફસામાં ગંભીર ચેપ લગાડી શકે છે. એસીના કારણે રૂમની હવા અત્યંત શુષ્ક બની જાય છે, જે ત્વચા અને શ્વસન માર્ગમાં ડિહાઇડ્રેશન પેદા કરે છે. શાળાઓમાં પણ ‘વોટર બેલ’ જેવા પ્રયોગો શરૂ કરવા પડ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે માત્ર ઠંડી હવામાં રહેવું એ ગરમી સામે લડવાનો સંપૂર્ણ સુરક્ષિત રસ્તો નથી.
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, એસી રૂમમાં વધુ સમય વિતાવતા લોકોમાં ઉધરસ, વહેતું નાક અને ત્વચામાં બળતરાની ફરિયાદો વધી રહી છે. ભારતીય હવામાન વિભાગે લોકોને ઘરની અંદર રહેવાની સલાહ આપી છે, પરંતુ સાથે જ કુદરતી વેન્ટિલેશન અને હાઇડ્રેશન પર ભાર મૂક્યો છે. એર-કંડિશનરનો અતિરેક ફેફસાં અને હૃદયના રોગો માટે જવાબદાર કણો સામે રક્ષણ આપી શકે છે, પરંતુ તે જ સમયે તે કૃત્રિમ વાતાવરણ શરીરની કુદરતી અનુકૂલન શક્તિને નબળી પાડે છે. આથી, ઉનાળામાં એસીનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ અને સમયાંતરે સર્વિસ કરાવવી સ્વાસ્થ્ય માટે અનિવાર્ય બની ગઈ છે.