પુરી, તા.૦૩: વિશ્વભરના કરોડો હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું સર્વોચ્ચ કેન્દ્ર અને ભારતના સૌથી મોટા ધાર્મિક મહોત્સવોમાંની એક એવી ઓડિશાના પુરી ધામની જગન્નાથ રથયાત્રાનો કાઉન્ટડાઉન શરૂ થઈ ગયો છે. ચાલુ વર્ષે આ વિશ્વ-પ્રસિદ્ધ રથયાત્રા આગામી ગુરુવાર, ૧૬ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ અષાઢ સુદ બીજના પવિત્ર દિવસે શરૂ થશે અને ૨૪ જુલાઈના રોજ 'બહુડા યાત્રા' (ભગવાનની પરત ફરવાની યાત્રા) સાથે સંપન્ન થશે. આ ૯ દિવસીય ભવ્ય ઉત્સવ દરમિયાન બ્રહ્માંડના નાથ ભગવાન જગન્નાથ, તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા રત્નસિહાંસન પરથી ઉતરીને ભવ્ય રથો પર સવાર થઈ નગરચર્યાએ નીકળે છે અને લાખો ભક્તોને સાક્ષાત દર્શન આપે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, રથયાત્રા એ માત્ર એક ધાર્મિક પરંપરા નથી પરંતુ ભગવાન અને ભક્તના મિલનનો મહાઉત્સવ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે ભક્તો કોઈ કારણોસર મંદિરમાં પ્રવેશ નથી કરી શકતા, તેમને દર્શન આપવા માટે પ્રભુ પોતે ગર્ભગૃહની બહાર આવે છે. આ યાત્રા મુખ્ય મંદિર (શ્રીમંદિર) થી શરૂ થઈને ત્રણ કિલોમીટર દૂર આવેલા ગુંડીચા મંદિર સુધી જાય છે, જેને ભગવાન જગન્નાથના કાકીનું ઘર માનવામાં આવે છે. ત્રણેય ભાઈ-બહેન ત્યાં સાત દિવસ સુધી આરામ કરે છે અને ભક્તો પર કૃપા વર્ષાવે છે. ઇતિહાસકારોના મતે, વર્તમાન મંદિરનું નિર્માણ ૧૨મી સદીમાં પૂર્વી ગંગા રાજવંશના રાજા અનંતવર્મન ચોડગંગા દેવ દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ રથયાત્રાની પરંપરા તેનાથી પણ સદીઓ જૂની અને પૌરાણિક છે.
૧૦૮ ઘડાના પાણીથી સ્નાન અને ભગવાનની 'બીમારી'નું રહસ્ય
રથયાત્રા શરૂ થતાં પહેલાં પુરી ધામમાં અનેક રોમાંચક અને અદભુત વિધિઓ કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ યોજાયેલા જેઠ સુદ પૂનમના 'સ્નાન પૂર્ણિમા' ઉત્સવમાં ભગવાનને ૧૦૮ પવિત્ર ઘડાના સુગંધિત જળથી અભિષેક કરવામાં આવ્યો હતો. લોકવાયકા મુજબ, આટલા ભારે સ્નાન પછી ભગવાન જગન્નાથ બીમાર પડી જાય છે! આથી રથયાત્રાના અગાઉના ૧૫ દિવસ સુધી મંદિરના દ્વાર ભક્તો માટે બંધ કરી દેવામાં આવે છે, જેને 'અનાસર' કે 'અન્વસાર' કાળ કહેવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન પ્રભુને ખાસ જડીબુટ્ટીઓનો ભોગ ધરાવાય છે. સ્વસ્થ થયા પછી ભગવાન 'નવયૌવન રૂપ' માં દર્શન આપે છે અને ત્યારબાદ ભવ્ય 'પહંડી' નૃત્ય પરંપરા સાથે રથો તરફ પ્રસ્થાન કરે છે.
'ચેરા પહંદ': જ્યારે રાજા બને છે ભગવાનના સેવક
જગન્નાથ સંસ્કૃતિની સૌથી સુંદર અને અજોડ વિશેષતા તેની 'ચેરા પહંદ' વિધિ છે. રથયાત્રાના દિવસે પુરીના ગજપતિ મહારાજા સ્વયં આવીને સોનાની સાવરણીથી પ્રભુના ત્રણેય રથોના માર્ગને સાફ કરે છે અને સુગંધિત ચંદનનું પાણી છાંટે છે. આ પરંપરા સમગ્ર વિશ્વને સંદેશ આપે છે કે ભગવાનના દરબારમાં રાજા હોય કે રંક, દરેક વ્યક્તિ માત્ર એક સમાન સેવક જ છે. અક્ષય તૃતીયાથી શરૂ કરીને પરંપરાગત મહારાણા કારીગરો દ્વારા દર વર્ષે તદ્દન નવા લાકડાના રથો તૈયાર કરવામાં આવે છે. ભગવાન જગન્નાથના ૧૬ પૈડાવાળા રથને 'નંદીઘોષ', ભાઈ બલભદ્રના ૧૪ પૈડાવાળા રથને 'તાલધ્વજ' અને બહેન સુભદ્રાના ૧૨ પૈડાવાળા રથને 'દર્પદલન' કહેવામાં આવે છે.
આ ભવ્ય રથોના જાડા દોરડાને ખેંચવા માટે દેશ-વિદેશથી લાખો ભક્તો કલાકો સુધી રાહ જુએ છે, કારણ કે માન્યતા છે કે રથનું દોરડું ખેંચવાથી વ્યક્તિના જન્મોજન્મના પાપ ધોવાઈ જાય છે. આ ઉપરાંત, જ્યારે અષાઢ મહિનામાં અધિક માસ આવે છે, ત્યારે 'નવકલેવર' ની અત્યંત ગુપ્ત વિધિ દ્વારા ભગવાનની જૂની મૂર્તિઓ બદલીને લીમડાના પવિત્ર લાકડામાંથી નવી મૂર્તિઓ ઘડવામાં આવે છે. જગન્નાથ પુરીનો વિશ્વપ્રસિદ્ધ 'મહાપ્રસાદ' (અભડા) પણ લાકડાના ચૂલા પર માટીના સાત વાસણો એકબીજા પર મૂકીને અદભુત રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેનો સ્વાદ માણવા માટે આ વર્ષે પણ પુરીની પવિત્ર ધરતી પર ભક્તિનું ઘોડાપૂર ઉમટશે.