કાઠમંડુ:લગ્ન એ જીવનનો સૌથી મહત્વનો પડાવ ગણાય છે, પણ નેપાળના નેવારી સમુદાયમાં આ પવિત્ર બંધનનો અર્થ કંઈક અલગ જ અને અત્યંત રસપ્રદ છે. અહીં છોકરીઓ પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન ત્રણ વખત લગ્નગ્રંથિથી જોડાય છે. સૌથી પહેલી વિધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે બાળકી માત્ર 5 થી 9 વર્ષની હોય છે. આ પ્રસંગને 'ઇહી' અથવા 'બેલ વિવાહ' કહેવામાં આવે છે. આ વિધિમાં બાળકીના લગ્ન 'બેલ' (વેલાના ફળ) સાથે કરવામાં આવે છે, જેને ભગવાન વિષ્ણુનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. માન્યતા એવી છે કે આ ફળ ક્યારેય બગડતું નથી, તેથી જો ભવિષ્યમાં છોકરીના માનવ પતિનું મૃત્યુ થાય, તો પણ તે આધ્યાત્મિક રીતે વિધવા ગણાતી નથી, કારણ કે તેના પ્રથમ પતિ 'ભગવાન વિષ્ણુ' અમર છે.

છોકરીના બીજા લગ્ન કુદરતના સૌથી તેજસ્વી સ્ત્રોત એટલે કે 'સૂર્ય' સાથે કરવામાં આવે છે. આ ધાર્મિક વિધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે છોકરી કિશોરાવસ્થામાં પ્રવેશે છે. આ દરમિયાન એક અત્યંત કડક અને રહસ્યમય પ્રથાનું પાલન કરવામાં આવે છે, જેમાં છોકરીને સતત 12 દિવસ સુધી અંધારા ઓરડામાં રાખવામાં આવે છે. આ દિવસોમાં તે સૂર્યપ્રકાશ જોઈ શકતી નથી કે કોઈ પુરુષ સાથે વાત કરી શકતી નથી. 12મા દિવસે જ્યારે તે સૂર્યદેવના પ્રથમ દર્શન કરે છે, ત્યારે તેને 'સૂર્ય દર્શન' વિધિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વિધિ સ્ત્રીત્વની પવિત્રતા અને સૂર્યના તેજ સાથેના જોડાણનું પ્રતીક છે.

આ બે આધ્યાત્મિક લગ્ન પૂર્ણ થયા બાદ જ છોકરી ત્રીજી વાર સાચા અર્થમાં કોઈ માનવ વરરાજા સાથે લગ્ન કરવા માટે લાયક ગણાય છે. નેવારી સમાજની આ પરંપરા વિશ્વભરમાં પોતાની વિશિષ્ટતા માટે જાણીતી છે, કારણ કે તે સ્ત્રીને માનસિક અને સામાજિક રીતે સુરક્ષિત બનાવે છે. લગ્ન પહેલાં જ દેવતાઓ સાથેના જોડાણને કારણે નેવારી સ્ત્રીઓ ક્યારેય 'દુર્ભાગ્યશાળી' ગણાતી નથી. આ પરંપરા આજે પણ આધુનિકતાના યુગમાં નેપાળી સંસ્કૃતિના વારસાને જીવંત રાખે છે અને સ્ત્રી સશક્તિકરણનું એક અનોખું આધ્યાત્મિક ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.