જગદલપુર (બસ્તર):આજના આધુનિક અને વિજ્ઞાનના યુગમાં પણ ભારતની પ્રાચીન આદિવાસી સંસ્કૃતિ અને પૂર્વજોની પરંપરાઓ આજે એટલી જ જીવંત છે, જેનો જીવતો જાગતો પુરાવો છત્તીસગઢના બસ્તર પ્રદેશમાં જોવા મળ્યો છે. અહીં લાંબા સમયથી પડી રહેલા ભયંકર દુષ્કાળના સંકટમાંથી મુક્તિ મેળવવા અને સૂકાભઠ્ઠ બનેલા ખેતરોને નવજીવન આપવા માટે ત્રણ પડોશી ગામના લોકોએ ભેગા મળીને એક અનોખા અને ભવ્ય લગ્નનું આયોજન કર્યું હતું. આ લગ્ન કોઈ સામાન્ય માનવીના નહીં, પરંતુ પ્રકૃતિના રક્ષક એવા પ્રાચીન વરસાદી દેવતાઓ 'ભીમ' અને 'ભીમિન' ના હતા. ગ્રામજનોની દ્રઢ માન્યતા છે કે આ દૈવી લગ્નથી દેવાધિદેવ ઇન્દ્ર પ્રસન્ન થાય છે અને વિસ્તારમાં અમીછાંટણા કરે છે.

૧૦,૦૦૦ રૂપિયાનું ભંડોળ એકઠું કરી સામાન્ય લગ્નની જેમ જ રમાયો રાસ

ટોકાપાલ સમુદાયના લોકોએ આ પરંપરાગત ઉત્સવ માટે આપસમાં ફાળો (ક્રાઉડફંડિંગ) ઉઘરાવીને ₹૧૦,૦૦૦ નું બજેટ તૈયાર કર્યું હતું. આ દૈવી લગ્નને સંપન્ન કરવા માટે આખું ગામ બે પક્ષમાં વહેંચાઈ ગયું હતું—એક પક્ષ વરરાજા 'ભીમ' નો બન્યો હતો અને બીજો પક્ષ કન્યા 'ભીમિન' નો. વહીવટી તંત્રના વડાઓ અને લાકડાના કારીગરોએ પવિત્ર ગણાતા મહુઆના ઝાડના થડમાંથી આ દેવતાઓની સુંદર મૂર્તિઓ કંડારી હતી. ત્યારબાદ ગામની મહિલાઓએ મંગળ ગીતો ગાઈને બંને દેવતાઓને તાજી હળદર, તેલ અને સુગંધિત ફૂલો અર્પણ કરી પીઠી ચોળી હતી. ભવ્ય મંડપ નીચે વૈદિક મંત્રોચ્ચાર સાથે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી આ લગ્ન સંપન્ન થયા હતા.

શિક્ષણની સાથે સંસ્કૃતિનું જતન: યુવા પેઢી પણ જોડાઈ

લગ્ન આયોજન સમિતિના સભ્ય બાલસિંહ ઠાકુરે જણાવ્યું હતું કે, "અમારા વિસ્તારમાં પાણીની એક-એક બુંદ માટે ત્રાહિમામ પોકારાયો છે. જ્યારે પણ બે થી ત્રણ વર્ષ સુધી નબળું ચોમાસું રહે છે, ત્યારે અમે આ પરંપરા કરીએ છીએ. આમાં તમામ વિધિઓ, ઘરેણાં, સેહરા (મુગટ) અને પૂજારી દ્વારા અપાતી આહુતિ સામાન્ય માનવ લગ્ન જેવી જ હોય છે. ગ્રામદેવી જે આધ્યાત્મિક માધ્યમ (સિરહા) દ્વારા આદેશ આપે છે, અમે તેનું જ પાલન કરીએ છીએ." ગામના યુવાન યશપાલ સિંહ ઠાકુરે ગર્વભેર કહ્યું કે, "આજની પેઢી માટે શિક્ષણ ચોક્કસપણે જરૂરી છે, પરંતુ તેની સાથે પૂર્વજોના મૂળ અને સંસ્કારોને સાચવવા પણ એટલા જ અનિવાર્ય છે. આ ઉત્સવો આપણને આપણી માટી સાથે જોડી રાખે છે."

શ્રદ્ધા અડગ, હવે આકાશમાંથી અમૃત વરસવાની આશા: પરંપરાગત રીત-રિવાજ મુજબ દેવતાઓના લગ્ન પૂર્ણ થયા બાદ જાનૈયાઓ અને ગ્રામજનોને પરંપરાગત ફળો તેમજ મીઠાઈઓનું પ્રસાદ સ્વરૂપે વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આધ્યાત્મિક માધ્યમ બનેલા તરુણ કુમાર ઠાકુરના પુત્ર દ્વારા દેવતાઓએ સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપ્યા હોવાની લોકવાયકા છે. આ દૈવી લગ્નોત્સવ પૂર્ણ કરીને ગ્રામજનો ભારે હૈયે પણ અત્યંત અડગ વિશ્વાસ સાથે પોતાના ખેતરો તરફ પરત ફર્યા છે. તેમને પૂર્ણ ભરોસો છે કે પિતૃઓ અને વરસાદી દેવતાઓની કૃપાથી ટૂંક જ સમયમાં આકાશમાંથી મેઘરાજાની સવારી આવશે અને ધરતી લીલીછમ બની જશે.