નવી દિલ્‍હીઃ તા.૧૩:દેશમાં ડિજિટલ ચુકવણીની વધતી જતી પહોંચ વચ્‍ચે, NPCI નાના વ્‍યવસાયો માટે એક મહત્‍વપૂર્ણ ભેટ લઈને આવ્‍યું છે. NPCI એ નાના દુકાનદારો અને વેપારીઓમાં UPI વ્‍યવહારોને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે ‘UPI વ્‍યાપાર સક્ષમ યોજના' શરૂ કરવાનું જાહેરનામું બહાર પાડ્‍યું છે. આ યોજનાનો હેતુ દેશના નાના શહેરો અને દૂરના વિસ્‍તારોમાં ડિજિટલ ચુકવણી માટે મૂળભૂત માળખાગત સુવિધાને મજબૂત બનાવવાનો છે. આ યોજના રૂ.૪૦ લાખ સુધીના વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા નાના વેપારીઓને લાભ આપશે.

NPCI એ દેશભરના નાના વેપારીઓને લક્ષ્ય બનાવીને ‘UPI વ્‍યાપાર સક્ષમ યોજના' શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ, નાના દુકાનદારોને ભૌતિક QR કોડ અને સાઉન્‍ડ બોક્‍સ ઇન્‍સ્‍ટોલ કરવા માટે પ્રોત્‍સાહિત કરવામાં આવશે. વધુમાં, વેપારીઓ અને બેંકોને ડિજિટલ વ્‍યવહારોને પ્રોત્‍સાહન આપવા માટે પ્રોત્‍સાહનો આપવામાં આવશે. આ યોજના UPI MDR ના અમલીકરણ સાથે એકસાથે લાગુ કરવામાં આવશે અને આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી અમલમાં રહેશે. સરકાર અને NPCI ખાસ કરીને ટાયર-૩ થી ટાયર-૬ શહેરો પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરી રહ્યા છે.

ટાયર-૧ અને ટાયર-૨ શહેરોના વેપારીઓ જે ભ્‍પ્‍ સ્‍વાનિધિ અથવા ભ્‍પ્‍ વિશ્વકર્મા જેવી સરકારી યોજનાઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવ્‍યા છે તેઓ પણ આ યોજનામાં ભાગ લઈ શકે છે. ફક્‍ત રૂ.૨,૦૦૦ કે તેથી ઓછા વ્‍યવહારો જ આ યોજના માટે પાત્ર રહેશે. આ યોજનાનો લાભ પાછલા વર્ષમાં રૂ.૪૦ લાખ સુધીના વાર્ષિક ટર્નઓવર ધરાવતા વેપારીઓને મળશે.

યોજનાને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે, બધી જારી કરનાર બેંકો, હસ્‍તગત કરતી બેંકો અને UPI એપ્‍લિકેશન પ્રદાતાઓ તેમના પ્‍ઝય્‍ શેરના ૫%ભંડોળમાં ફાળો આપશે. સરળ શબ્‍દોમાં કહીએ તો, UPI સભ્‍યોના પ્‍ઝય્‍ શેરનો ૫% યોજનાના ભંડોળમાં જશે. ભંડોળનો કાર્યક્ષમ ઉપયોગ સુનિﾍતિ કરવા માટે તેને ત્રણ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્‍યો છે. એક ભંડોળમાંથી ભંડોળ બીજા ભંડોળમાં ટ્રાન્‍સફર કરી શકાતું નથી. ચાલો આ ઘટકો પર અલગથી એક નજર કરીએઃ

ઘટક A - નવું ઓનર્બોડિંગઃ આ ઘટક કુલ ભંડોળના ૩૦% હિસ્‍સો ધરાવે છે. આ હેઠળ, નવો ભૌતિક QR કોડ ઇન્‍સ્‍ટોલ કરવા માટે રૂ.૩૦૦ અને નવો સાઉન્‍ડબોક્‍સ ઇન્‍સ્‍ટોલ કરવા માટે રૂ.૭૫૦ નું પ્રોત્‍સાહન આપવામાં આવશે. લાયક બનવા માટે, વેપારીઓએ બે મહિનામાં ઓછામાં ઓછા ૨૫ માન્‍ય વ્‍યવહારો પૂર્ણ કરવા આવશ્‍યક છે, જેનું માસિક વ્‍યવહાર મૂલ્‍ય રૂ.૫,૦૦૦ થી વધુ છે.

ઘટક B - વ્‍યવહાર વળદ્ધિઃઆ ભંડોળના ૫૦%નું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે, જે કુલ વ્‍યવહારોના ૦.૦૩%નું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે. વેપારીઓને આ યોજના હેઠળ ૫૦% વધુ બોનસ મળે છે, જે બેંક ૫% ત્રિમાસિક વળદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે તેને આધીન છે.

ઘટક C - વળદ્ધિશીલ વળદ્ધિઃ આ બાકીના ૨૦%નું પ્રતિનિધિત્‍વ કરે છે. તે પાછલા ત્રિમાસિક ગાળાની તુલનામાં વધારાના વ્‍યવહાર મૂલ્‍ય પર ૦.૨૦% લાભ પૂરો પાડે છે.

આ યોજનાના દુરુપયોગને રોકવા અને પારદર્શિતા સુનિﾍતિ કરવા માટે, NPCI એ કડક નિયમો સ્‍થાપિત કર્યા છે. બેંકોએ દરેક વેપારીને એક અનન્‍ય વેપારી ઓળખ નંબર આપવો જોઈએ અને સ્‍ટોર વિશે સચોટ ભૌગોલિક માહિતી પ્રદાન કરવી જોઈએ. જો કોઈ ઉપકરણનો સતત ૯૦ દિવસ સુધી ઉપયોગ ન થાય, તો તેને નિષ્‍ક્રિય ગણવામાં આવશે.