<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=1793108690839422&ev=PageView&noscript=1" />
News of Thursday, 19th November 2026

સોનામાં ભેળસેળનો મોટો ખેલ ! વજન વધારવા ઉમેરાય છે ચીનનો ‘પાવડર'

૨૦ કેરેટના દાગીના ૨૨ કેરેટ તરીકે વેચાઈ રહ્યા છેઃ ચીને દુનિયામાં એક એવી ધાતુની નિકાસ શરૂ કરી છે જે સોનામાં ભેળવવામાં આવે તો BIS પણ શોધી શકતું નથી : એક ગ્રામ રેનિયમ પાવડર ૭.૮૩ ગ્રામ ૨૪ કેરેટ સોનામાં ભેળવવામાં આવ્‍યોઃ આના પરિણામે કુલ વજન ૮.૮૩ ગ્રામ થયું: એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે મિશ્રણનું પરીક્ષણ ૨૪ કેરેટ સોના તરીકે કરવામાં આવ્‍યું હતું

નવી દિલ્‍હી તા.૧૯: સોનાના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડા વચ્‍ચે, હવે તેની શુદ્ધતા અંગે એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. ચીને દુનિયામાં એક એવી ધાતુની નિકાસ શરૂ કરી છે જે સોનામાં ભેળવવામાં આવે તો ગ્‍ત્‍લ્‍ પણ શોધી શકતું નથી. દૈનિક ભાસ્‍કર ઇન્‍વેસ્‍ટિગેશનના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્‍યો છે કે રેનિયમ જેવા ભારે ધાતુના પાવડરને સોનામાં તેનું વજન વધારવા માટે ઉમેરવામાં આવી રહ્યું છે. આヘર્યજનક રીતે, ભેળસેળ હોવા છતાં, સોનાના કેટલાક પરીક્ષણોમાં તેની શુદ્ધતા ૨૪ કેરેટ સુધી હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્‍યું છે. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્‍યો છે કે આ પાવડર ચીનથી સપ્‍લાય કરવામાં આવે છે અને ઘણા ભારતીય શહેરોમાં ડીલરોનું નેટવર્ક છે.

અહેવાલ અનુસાર, તપાસ દરમિયાન, ચીનના શેનઝેનમાં સ્‍થિત એક એજન્‍ટનો સંપર્ક કરવામાં આવ્‍યો હતો. એજન્‍ટે દાવો કર્યો હતો કે તેમની કંપની રેનિયમ પાવડર બનાવે છે અને તેના ઘણા ભારતીય શહેરોમાં ડીલરો છે. મુંબઈના એક ડીલર દ્વારા ૧ ગ્રામ રેનિયમ પાવડરનો નમૂનો મેળવવામાં આવ્‍યો હતો.

આ પછી, જોધપુરના એક ઝવેરી સાથે પ્રયોગો કરવામાં આવ્‍યા હતા. અહેવાલ મુજબ, ૧ ગ્રામ રેનિયમ પાવડરને ૭.૮૩ ગ્રામ ૨૪-કેરેટ સોનામાં ભેળવવામાં આવ્‍યો હતો, જેનાથી કુલ વજન ૮.૮૩ ગ્રામ થયું હતું. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે પરીક્ષણમાં આ મિશ્રણ ૨૪-કેરેટ સોનું હોવાનું નક્કી થયું.

ત્‍યારબાદ ઝવેરીએ ૨૨-કેરેટના દાગીના બનાવવા માટે બીજી ધાતુ ઉમેરી. રિપોર્ટ અનુસાર, હોલમાર્કિગ સેન્‍ટરે તેને ૨૨ કેરેટ તરીકે પ્રમાણિત કર્યું હતું, જોકે તેમાં વાસ્‍તવિક સોનાનું પ્રમાણ માત્ર ૮૧.૭૩ ટકા હતું, જે તેની શુદ્ધતા લગભગ ૨૦ કેરેટ જેટલી હતી.

તપાસમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્‍યો હતો કે ભેળસેળયુક્‍ત દાગીના ઘણા શોરૂમ અને પરીક્ષણ કેન્‍દ્રોમાં પરીક્ષણ દરમિયાન શુદ્ધતાના ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે. જોકે, આ નિષ્‍કર્ષ પરીક્ષણમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા નમૂનાઓ પર આધારિત છે. આ સાબિત કરતું નથી કે બધા હોલમાર્કિગ કેન્‍દ્રો અથવા પરીક્ષણ મશીનો રેનિયમ ભેળસેળ શોધી શકતા નથી.

બીજી બાજુ, મિન્‍ટના એક અહેવાલમાં મધ્‍યપ્રદેશના ઇન્‍દોરના બુલિયન બજારમાં સોનામાં ભારે ધાતુની ભેળસેળ અંગે પણ ચિતા વ્‍યક્‍ત કરવામાં આવી છે. વેપારીઓના મતે, સોનાનું વજન વધારવા માટે તેમાં રૂથેનિયમ, ઇરિડિયમ અને ઓસ્‍મિયમ જેવી ધાતુઓ ભેળસેળ કરવામાં આવી રહી છે.

આ ધાતુઓમાં સોના કરતાં વધુ ઘનતા હોય છે, જેના કારણે પરંપરાગત એસિડ અને ટચસ્‍ટોન પરીક્ષણો દ્વારા ભેળસેળ શોધવાનું મુશ્‍કેલ બને છે. વેપારીઓએ ગોલ્‍ડ પાવડર તરીકે વેચાતા પદાર્થ અંગે પણ ચિતા વ્‍યક્‍ત કરી છે, જે મહારાષ્ટ્ર અને પヘમિ બંગાળ દ્વારા ભારતીય બજારોમાં સપ્‍લાય કરવામાં આવે છે. જોકે, ચીનમાં તેના મૂળની શક્‍યતા સ્‍વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ મળી નથી.

કમ્‍પ્‍ટ્રોલર અને ઓડિટર જનરલ (CAG) ના ડ્રાફટ રિપોર્ટમાં સોનાની શુદ્ધતા પરીક્ષણ માટેની સિસ્‍ટમ અંગે પણ ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. રિપોર્ટ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫માં ૮૧ ટકા રજિસ્‍ટર્ડ જ્‍વેલર્સનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્‍યું ન હતું.

વધુમાં, બ્‍યુરો ઓફ ઇન્‍ડિયન સ્‍ટાન્‍ડર્ડ્‍સ (BIS) તેના માન્‍યતા પ્રાપ્ત ચકાસણી અને હોલમાર્કિગ કેન્‍દ્રોનું નિરીક્ષણ કરવાના લક્ષ્યને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્‍ફળ ગયું, જેમાં ૪૩.૭ ટકાનો ઘટાડો થયો. BIS એ આના કારણો તરીકે સ્‍ટાફની અછત અને દૂરના વિસ્‍તારોમાંથી નમૂનાઓ એકત્રિત કરવામાં મુશ્‍કેલીઓનો ઉલ્‍લેખ કર્યો. જોકે, CAG એ આ સમજૂતી સ્‍વીકારી ન હતી.

નિષ્‍ણાતોના મતે, સોનાની શુદ્ધતા નક્કી કરવા માટે ફક્‍ત પરંપરાગત એસિડ ટેસ્‍ટ અથવા ટચસ્‍ટોન ટેસ્‍ટ પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. એક્‍સ-રે ફલોરોસેન્‍સ (XRF) વિશ્‍લેષણ અને ઇલેક્‍ટ્રોન માઇક્રોસ્‍કોપી જેવી આધુનિક તકનીકો સોનામાં હાજર અન્‍ય ધાતુઓને ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે. ગ્રાહકોએ BIS હોલમાર્ક અને HUID નંબરવાળા ઘરેણાં ખરીદવા જોઈએ. તેમણે એ પણ ખાતરી કરવી જોઈએ કે તેઓ પ્રતિષ્ઠિત ઝવેરી પાસેથી ખરીદી કરે છે અને માન્‍ય બિલ અને GST ઇન્‍વોઇસ મેળવે છે.

(10:59 AM IST)