જમ્મુ, તા. ૧૩ : બરફાચ્છાદિત શિખરો અને હરિયાળી ઢોળાવ વચ્ચે કાશ્મીરની હવા નિર્મળ દેખાતી હોવા છતાં તેમાં કાળા કાર્બનનું ચિંતાજનક પ્રમાણ હોવાનું વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે. ઉત્તર-પશ્ચિમ હિમાલયના બે અલગ આબોહવા ક્ષેત્રોમાં કાર્બનયુક્ત સૂક્ષ્મકણો અંગે વર્ષ ૨૦૨૫માં પ્રકાશિત અભ્યાસ માટે જૂન-જુલાઈ, ૨૦૨૨ દરમિયાન શ્રીનગર, કાઝીગુંડ, પહલગામ અને ગુલમર્ગમાં માપણી કરાઈ હતી.

માપણી દરમિયાન પ્રતિ ઘનમીટર સરેરાશ કાળા કાર્બનની સાંદ્રતા ગુલમર્ગમાં ૬.૩૬ માઇક્રોગ્રામ, કાઝીગુંડમાં ૬.૧૮, શ્રીનગરમાં ૬.૧૦ અને પહલગામમાં ૩.૭૭ માઇક્રોગ્રામ નોંધાઈ હતી. ઊંચાઈવાળું પ્રવાસન સ્થળ હોવા છતાં ગુલમર્ગમાં ચારેય સ્થળ કરતાં સૌથી વધુ સાંદ્રતા મળવી ચિંતાજનક છે.

અભ્યાસ પ્રમાણે કાશ્મીરનાં પરીક્ષણ સ્થળોએ કાળા કાર્બનમાં જીવાશ્મ બળતણના દહનનો ફાળો ૮૧થી ૯૪ ટકા અને જૈવિક સામગ્રી બાળવાનો ફાળો ૬થી ૧૯ ટકા હતો. જોકે આ આંકડા પસંદ કરાયેલાં માપણી કેન્દ્રોના છે; તેને આખા જિલ્લા કે સમગ્ર વર્ષના સરેરાશ ઉત્સર્જન તરીકે સમજવા નહીં.

કાળા કાર્બનના કણો હિમ અને હિમનદીઓ પર જમા થતાં તેમની સૂર્યતાપ શોષવાની ક્ષમતા વધારી શકે છે. પરિણામે બરફ પીગળવાની પ્રક્રિયા, જળ ઉપલબ્ધતા, પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય ઉપર ગંભીર અસર પડવાની ચિંતા વ્યક્ત કરાઈ છે.