નવી દિલ્હી: વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં એક એવી સફળતા મળી છે જે ઔદ્યોગિક રસાયણશાસ્ત્રના સમીકરણો બદલી નાખશે. અત્યાર સુધી જે દવાઓ અને ખેતીવાડીના રસાયણો બનાવવા માટે પ્લેટિનમ, પેલેડિયમ અને રોડિયમ જેવી અત્યંત દુર્લભ અને મોંઘી ધાતુઓનો ઉપયોગ ‘ઉત્પ્રેરક’ (Catalyst) તરીકે થતો હતો, તેનું સ્થાન હવે સામાન્ય અને સસ્તું એલ્યુમિનિયમ લઈ શકશે. 'નેચર' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલું આ નવું સંશોધન વિશ્વભરમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે.
શા માટે આ શોધ મહત્વની છે?
છેલ્લા સો વર્ષથી એલ્યુમિનિયમ તેની સસ્તી કિંમત અને વિપુલ ઉપલબ્ધતા માટે જાણીતું છે, પરંતુ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓને ઝડપી બનાવવાની તેની ક્ષમતા મર્યાદિત હતી. બીજી તરફ, સંક્રમણ ધાતુઓ (Transition Metals) જેવી કે પેલેડિયમ ખૂબ જ શક્તિશાળી હોય છે પરંતુ તે પૃથ્વી પર ઓછી માત્રામાં મળે છે અને તેની કિંમત આસમાને હોય છે. ભારતનો ફાર્માસ્યુટિકલ અને એગ્રી-કેમિકલ ઉદ્યોગ અત્યારે આ મોંઘી ધાતુઓની આયાત પર નિર્ભર છે.
એલ્યુમિનિયમને મળ્યો ‘સુપર પાવર’
શેનઝેનની સધર્ન યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજીના સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે એલ્યુમિનિયમને એવી રીતે પ્રોસેસ કરી શકાય છે કે તે પેલેડિયમ જેવી મોંઘી ધાતુઓની જેમ વર્તવા લાગે. જો આ પ્રક્રિયા ઔદ્યોગિક સ્તરે સફળ થાય, તો એલ્યુમિનિયમનો ઉપયોગ કરીને દવાઓનું ઉત્પાદન અત્યંત સસ્તું થઈ જશે.
ભારત માટે સોનામાં સુગંધ ભળે તેવી તક
ભારતમાં એલ્યુમિનિયમનો ભંડાર પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. જો ભારતીય દવા કંપનીઓ આ નવી પદ્ધતિ અપનાવે, તો ઉત્પાદન ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે. આનો સીધો ફાયદો સામાન્ય જનતાને થશે, કારણ કે ઘણી જીવનરક્ષક દવાઓના ભાવ નીચે આવી શકે છે.
ઉદ્યોગ જગતના નિષ્ણાતો આ શોધને રસાયણ વિજ્ઞાનના નવા યુગની શરૂઆત ગણાવી રહ્યા છે. ભવિષ્યમાં આ ટેકનોલોજી પર્યાવરણ માટે પણ હિતકારક સાબિત થશે કારણ કે તે મોંઘી ધાતુઓના ખનન પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે.