તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
દર આઠ મિનિટે એક બાળક ગુમ થાય છે, તસ્કરીની ઝાળમાં ફસાતું બાળપણ
જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ થી ૩૦ જૂન, ૨૦૨૩ સુધીમાં, ૨૭૫,૧૨૫ બાળકો ગુમ થયા, જેમાં ૬૨,૦૦૦ થી વધુ છોકરાઓ અને ૨૦૦,૦૦૦ થી વધુ છોકરીઓનો સમાવેશ થાય છે : ગુમ થયેલા બાળકોમાં સૌથી વધુ સંખ્યા, ૬૧,૧૦૨, મધ્યપ્રદેશમાંથી હતી, જેમાં ૪૯,૦૨૪ છોકરીઓ અને ૧૨,૦૭૮ છોકરાઓ હતા
નવી દિલ્હી તા.૧: ભારતમાં બાળ તસ્કરી એક ગંભીર સમસ્યા બની ગઈ છે, જે બાળકોના અધિકારો અને ભવિષ્યને નષ્ટ કરે છે. તસ્કરી કરાયેલા બાળકોને માત્ર શારીરિક જ નહીં પરંતુ માનસિક શોષણનો પણ સામનો કરવો પડે છે. બાળ અપહરણની બદલાતી પદ્ધતિઓ ખૂબ જ ચિતાજનક છે. ગુમ થયેલા બાળકો અંગેના સરકારી આંકડા આઘાતજનક છે. દેશભરમાં દર વર્ષે હજારો બાળકો ગુમ થાય છે. સરેરાશ, દર આઠ મિનિટે એક બાળક ગુમ થાય છે. વિડંબના એ છે કે કડક કાયદા હોવા છતાં, ગુમ થયેલા બાળકોનો પુનઃપ્રાપ્તિ દર નોંધપાત્ર રીતે ઓછો રહે છે.
બાળ તસ્કરી કરતી ગેંગ ઘણીવાર બાળકોનું અપહરણ કરે છે અને બાળ મજૂરી અથવા ભીખ માંગીને આવક માટે તેમનો ઉપયોગ કરે છે. વધુમાં, આ બાળકો ઘણીવાર જાતીય શોષણ અને અંગોની તસ્કરીનો ભોગ બને છે. મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે કાયદો બાળ તસ્કરી કરતી ગેંગો પર કાર્યવાહી કરવામાં કેમ નિષ્ફળ રહ્યો છે.
સરકારી માહિતી અનુસાર, જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ થી ૩૦ જૂન, ૨૦૨૩ સુધીમાં, ૨૭૫,૧૨૫ બાળકો ગુમ થયા, જેમાં ૬૨,૦૦૦ થી વધુ છોકરાઓ અને ૨૦૦,૦૦૦ થી વધુ છોકરીઓનો સમાવેશ થાય છે. મધ્યપ્રદેશમાં ગુમ થયેલા બાળકોની સૌથી વધુ સંખ્યા, ૬૧,૧૦૨, જેમાં ૪૯,૦૨૪ છોકરીઓ અને ૧૨,૦૭૮ છોકરાઓનો સમાવેશ થાય છે. પﾍમિ બંગાળ બીજા સ્થાને છે, જ્યાં ૪૯,૧૨૯ ગુમ થયેલા બાળકો છે, જેમાં ૪૧,૮૦૮ છોકરીઓ અને ૭,૩૨૧ છોકરાઓનો સમાવેશ થાય છે. કર્ણાટક ત્રીજા સ્થાને છે, જ્યાં ૨૭,૫૨૮ ગુમ થયેલા બાળકો છે, જેમાં ૧૮,૮૯૩ છોકરીઓ અને ૮,૬૩૫ છોકરાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેવી જ રીતે, ગુજરાતમાં, ૨૦,૦૮૧ ગુમ થયેલા બાળકોમાં ૧૬,૪૩૨ છોકરીઓ અને ૩,૬૪૯ છોકરાઓનો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં, આ સમયગાળા દરમિયાન ૨૨,૯૬૪ બાળકો ગુમ થયા, જેમાં ૧૫,૩૬૫ છોકરીઓ અને ૭,૫૯૯ છોકરાઓનો સમાવેશ થાય છે.
૨૦૨૪ ના આંકડા ઓછા નોંધપાત્ર નથી; આ સમયગાળા દરમિયાન દેશભરમાં ૯૮,૩૭૫ બાળકો ગુમ થયા, જે ૨૦૨૩ ની તુલનામાં આઠ ટકાનો વધારો છે. આ આંકડાઓમાં છોકરીઓની સંખ્યા ઘણી વધારે છે તે વધુ ચિતાજનક છે.
બીજો એક સરકારી ડેટા ચિંતામાં વધારો કરે છેઃ ૨૦૨૩ માં, આશરે ૨૦,૦૦૦ બાળકો દેશની શેરીઓમાં રહેતા હતા. આમાંથી, ફક્ત ૧૦,૦૦૦ તેમના પરિવારો સાથે રહેતા હતા; બાકીના બેઘર અને નિરાધાર હતા. આ બાળકો બાળ મજૂરી, અંગોની તસ્કરી અથવા જાતીય અપરાધીઓનો પણ ભોગ બને છે.
કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને આપેલી માહિતી અનુસાર, ૨૦૨૦ થી આશરે ૩૬,૦૦૦ બાળકો ગુમ થયા છે અને મળ્યા નથી. નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) ના ડેટા દર્શાવે છે કે ૨૦૨૨ માં બાળકોના અપહરણના ૧૬,૨૬૨ કેસ નોંધાયા હતા. ૨૦૨૩ માં, દેશભરમાં કુલ ૯૧,૨૯૬ બાળકો ગુમ થયા હતા, જેમાં ૨૨,૪૬૦ છોકરાઓ અને ૬૮,૮૩૫ છોકરીઓનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૨૨ માં આ આંકડો ૮૩,૩૫૦ હતો, જે ગુમ થયેલા બાળકોની સંખ્યામાં ૯.૫ ટકાનો વધારો દર્શાવે છે.
ચકાસણી અને સમાધાનનો ઉલ્લેખ કરીને આ આંકડા જાહેર કરવામાં વીસ મહિનાનો વિલંબ થયો હતો. આ પોલીસ અને અન્ય તપાસ એજન્સીઓને રિપોર્ટ કરાયેલા ડેટા છે. જો કે, ઘણા કેસ નોંધાયા નથી.
બાળ મજૂરી પર કામ કરતી સંસ્થા, કૈલાશ સત્યાર્થી ચિલ્ડ્રન્સ ફાઉન્ડેશનનો અહેવાલ દર્શાવે છે કે COVID-19 પછી બાળ તસ્કરીના કેસોમાં ૬૮ ટકાનો વધારો થયો છે. ૨૦૧૬ થી ૨૦૨૨ સુધીમાં, ૧૩,૫૪૯ બાળકોને તસ્કરીમાંથી બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ૮૦% ૧૩ થી ૧૮ વર્ષની વયના હતા.
આ ટેકનોલોજીકલ યુગમાં, બાળ તસ્કરીની નવી પદ્ધતિઓનો ઉદભવ ચિતા પેદા કરે છે. દૂરસ્થ રીતે કાર્યરત તસ્કરો બાળકો સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરવા અને પછી તેમને ફસાવવા માટે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરે છે. દરમિયાન, ગુમ થયેલા બાળકોનો રાષ્ટ્રીય પુનઃપ્રાપ્તિ દર આશરે ૬૫% છે, જે સંતોષકારક નથી. કેરળમાં આ દર ૯૫.૯%, આંધ્રપ્રદેશમાં ૮૫.૭%, તમિલનાડુમાં ૮૦.૩% અને મધ્યપ્રદેશમાં ૬૯.૮% છે. આ આંકડામાં એવા બાળકોની પુનઃપ્રાપ્તિનો સમાવેશ થતો નથી જેમના ગુમ થયાની જાણ કરવામાં આવી ન હતી.
સૌ પ્રથમ, બાળકો ગુમ થવા અને તસ્કરોની જાળમાં ફસાઈ જવા પાછળના કારણોને સમજવું જરૂરી છે. નિરક્ષરતા, ગરીબી અને બેરોજગારી પણ આના મુખ્ય કારણો છે, જેમ કે સામાજિક ભેદભાવ. આર્થિક મુશ્કેલીઓને કારણે, દલિત, પછાત અને આદિવાસી સમુદાયોના બાળકો તસ્કરીનું સૌથી વધુ જોખમ ધરાવે છે. આ સમુદાયોના માતાપિતા ઘણીવાર તેમના બાળકોને કોન્ટ્રાક્ટરો અથવા પરિચિતો સાથે કામ કરવા મોકલે છે, જ્યાં તેઓ બાળ તસ્કરી ગેંગ દ્વારા ફસાઈ જાય છે અને પાછા ફરવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે બાળકોના ગુમ થવા અંગે પણ ઊંડી ચિતા વ્યક્ત કરી છે. આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી ગુમ થયેલા બાળકોની ઘટનાઓ પાછળ દેશવ્યાપી અથવા રાજ્ય-વિશિષ્ટ ગેંગના અસ્તિત્વની તપાસ કરવા જણાવ્યું હતું. તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ કિસ્સાઓ પાછળ કોઈ સમાનતા છે કે શું આ રેન્ડમ ઘટનાઓ છે તે નક્કી કરવું મહત્વપૂર્ણ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને બધા રાજ્યોમાંથી ગુમ થયેલા બાળકોનો ડેટા એકત્રિત કરવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે સૂચન કર્યું હતું કે બચાવેલા બાળકોને પૂછવું જોઈએ કે આવી ઘટનાઓ માટે કોણ જવાબદાર છે. સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે કેટલાક રાજ્યોએ ગુમ થયેલા બાળકો અને કાર્યવાહીનો ડેટા પૂરો પાડ્યો છે, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારને સંપૂર્ણ ડેટા મળે પછી જ વિશ્લેષણ કરી શકાય છે. ત્યારબાદ કોર્ટે તમામ રાજ્યોને ડેટા પૂરો પાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
(10:41 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
