નવી દિલ્‍હી,તા.૨૮: વિશ્વ વધુને વધુ દેવાદાર બની રહ્યું છે, વૈશ્વિક દેવું હવે $૩૬૫ ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયું છે. ઇન્‍સ્‍ટિટ્‍યૂટ ઓફ ઇન્‍ટરનેશનલ ફાઇનાન્‍સ (IIF) ના તાજેતરના ડેટાને ટાંકીને, નાણાકીય ટિપ્‍પણી પ્રકાશન ધ કોબેઇસી લેટર વૈશ્વિક દેવાના બોજ પર પ્રકાશ પાડે છે. ૨૦૨૬ ના પ્રથમ છ મહિનામાં આ રેકોર્ડ સ્‍તરે પહોંચેલું દેવું માત્ર છ મહિનામાં $૧૦ ટ્રિલિયનથી વધુ વધી ગયું છે.

૨૦૨૬ ના પહેલા ભાગમાં વૈશ્વિક દેવું રેકોર્ડ ૩૬૫ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી વધી ગયું. આ વધારો માત્ર છ મહિનામાં ૧૦ ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ હતો. નાણાકીય ટિપ્‍પણી પ્રકાશન ધ કોબેઈસી લેટર એ ઇન્‍સ્‍ટિટ્‍યૂટ ઓફ ઇન્‍ટરનેશનલ ફાઇનાન્‍સ (IIF) ના ડેટાને ટાંકીને આ અહેવાલ આપ્‍યો છે. આ કોઈ સામાન્‍ય આંકડા નથી. તેના બદલે, તે ભયનું એક અદ્રશ્‍ય જાળું છે જે વૈશ્વિક અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુને હચમચાવી નાખે છે.

આ રીતે કહીએ તો, આજે વિશ્વભરમાં સરકારો, કંપનીઓ અને નાગરિકોનું કુલ દેવું ભારત જેવી મોટી અને ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્‍યવસ્‍થાના GDP (આશરે $૪ ટ્રિલિયન) કરતા લગભગ ૯૨ ગણું વધારે છે. આ તફાવત એ દર્શાવવા માટે પૂરતો છે કે વૈશ્વિક નાણાકીય વ્‍યવસ્‍થાએ વર્તમાનમાં ભવિષ્‍યની કમાણી કેવી રીતે ખર્ચી નાખી છે. આ ભવિષ્‍યમાં આર્થિક સ્‍થિરતા માટે ગંભીર પડકાર ઉભો કરી શકે છે.

આ વધારો એવા સમયે થયો છે જ્‍યારે વૈશ્વિક દેવું-થી-GDP ગુણોત્તર રોગચાળા દરમિયાન તેની ટોચથી નીચે રહે છે. જો કે, ગુણોત્તરમાં આ સુધારો એક મહત્‍વપૂર્ણ હકીકતને છુપાવે છે ફુગાવાથી નોમિનલ GDP વધ્‍યો છે, વૈશ્વિક દેવામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો નથી.

વૈશ્વિક દેવું ઼૩૬૫ ટ્રિલિયનને વટાવી ગયું IIF ચાર્ટ દર્શાવે છે કે છેલ્‍લા કેટલાક વર્ષોમાં વૈશ્વિક દેવું સતત વધ્‍યું છે. ૨૦૧૮ માં, તે લગભગ $૨૫૦ ટ્રિલિયન હતું. ૨૦૨૬ ના પહેલા ભાગમાં, તે લગભગ $૩૬૫ ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી જશે.

આ તાજેતરનો વધારો ખાસ કરીને ઉભરતા બજારોમાં સ્‍પષ્ટ હતો. ધ સીબીઓસી લેટરના જણાવ્‍યા મુજબ, ૨૦૨૬ ના પહેલા છ મહિનામાં ઉભરતા બજારોનું દેવું ૬.૫ ટ્રિલિયન ડોલર વધીને ૧૧૦ ટ્રિલિયન ડોલર થયું છે. સરકારો અને બિન-નાણાકીય કંપનીઓએ આ વધારામાં નોંધપાત્ર ફાળો આપ્‍યો છે.

ચીનને બાદ કરતાં ઉભરતા બજારો અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રોમાં કુલ દેવું આશરે ૩૮ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચ્‍યું છે. આ વિશ્વની સૌથી મોટી વિકસિત અર્થવ્‍યવસ્‍થાઓની બહાર વધતી જતી નાણાકીય જરૂરિયાતોને પ્રતિબિબિત કરે છે.

વૈશ્વિક જીડીપીના આશરે ૩૧૦% પર, દેવાનો બોજ ઊંચો રહે છે. જો કે, ધ સીબીઓસી લેટરના ડેટા અનુસાર, આ ગુણોત્તર હજુ પણ ૨૦૨૧ ની શરૂઆતમાં તેની ટોચથી લગભગ ૨૫% નીચે છે. આ ઘટાડાનો અર્થ એ નથી કે સરકારો, કંપનીઓ અને ઘરોએ તેમના દેવાની નોંધપાત્ર ચુકવણી કરી છે.

આનું એક કારણ એ છે કે ફુગાવાને કારણે ભાજક - નામાંકિત વૈશ્વિક જીડીપી - વધ્‍યો છે. જ્‍યારે કિમતો વધે છે, ત્‍યારે આર્થિક ઉત્‍પાદનનું નામાંકિત મૂલ્‍ય પણ વધે છે, ભલે માલ અને સેવાઓનું વાસ્‍તવિક પ્રમાણ સમાન ગતિએ ન વધે.

આનાથી દેવા-થી-જીડીપી ગુણોત્તર વધુ વ્‍યવસ્‍થિત દેખાઈ શકે છે. સરળ શબ્‍દોમાં કહીએ તો, જો નોમિનલ જીડીપી દેવા કરતાં વધુ ઝડપથી વધે છે, તો ડોલરની દ્રષ્ટિએ વૈશ્વિક દેવું વધી શકે છે, જ્‍યારે તેનો દેવાનો ગુણોત્તર ઘટી શકે છે.

દેવામાં તાજેતરનો વધારો મુખ્‍યત્‍વે ઉભરતા અર્થતંત્રોમાં જોવા મળી રહ્યો છે. સરકારોએ જાહેર ખર્ચ, માળખાગત સુવિધાઓ અને રાજકોષીય ખાધને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે ઉધાર લીધું છે, જ્‍યારે કંપનીઓએ રોકાણ અને કામગીરી માટે પણ દેવાનો આશરો લીધો છે.

ઉધાર લેવાની ઊંચી કિમત તેને ટકાવી રાખવાનું મુશ્‍કેલ બનાવી શકે છે. જ્‍યારે વ્‍યાજ દર ઊંચા હોય છે, ત્‍યારે પરિપક્‍વ દેવું પુનર્ધિરાણ વધુ ખર્ચાળ બને છે. આનાથી સરકારો અને કંપનીઓને હાલના દેવાની ચુકવણી માટે તેમની કમાણીનો મોટો હિસ્‍સો વાપરવાની ફરજ પડી શકે છે.

જો દેવું વિદેશી ચલણમાં ડિનોમિનેટેડ કરવામાં આવે તો ઉભરતા બજારો માટે સમસ્‍યા વધુ જાટિલ બની શકે છે. નબળી પડતી સ્‍થાનિક ચલણ ડોલર અથવા યુરો જેવા સ્‍થાનિક ચલણોમાં દેવાની સેવાનો ખર્ચ વધારી શકે છે.

વ્‍યાજ ખર્ચ એક મુખ્‍ય આર્થિક બોજ છે

સૌથી મોટી ચિતાઓમાંની એક માત્ર વૈશ્વિક દેવાનું કદ નથી. તે દેવાની ચુકવણીનો ખર્ચ પણ છે.

કોબેસી લેટરના અંદાજ મુજબ વિકસિત અર્થતંત્રોએ ગયા વર્ષે માર્કેટેડ સરકારી દેવા પર ઼૩.૩ ટ્રિલિયનથી વધુ વ્‍યાજ ચૂકવ્‍યું હતું.

આ આંકડો નીચેના પર વૈશ્વિક ખર્ચના અંદાજ કરતાં પણ વધારે છેઃ

AI: $૨.૬ ટ્રિલિયન

સંરક્ષણ: $૩.૧ ટ્રિલિયન

સ્‍વચ્‍છ ઊર્જા: $૨.૩ ટ્રિલિયન

આ સરખામણી દર્શાવે છે કે દેવાની ચુકવણી ખર્ચ કેટલી ઝડપથી સરકારી બજેટનો મુખ્‍ય ભાગ બની ગયો છે.

G7 દેશોમાં વાર્ષિક સરકારી વ્‍યાજ ચૂકવણીમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ધ કોબેસી લેટરના મતે, તેમાં વાર્ષિક ધોરણે ૮૫%નો વધારો થયો છે.

વ્‍યાજ ચૂકવણી સીધી રીતે માળખાગત સુવિધાઓ, જાહેર સેવાઓ અથવા આર્થિક ઉત્‍પાદનમાં ફાળો આપતી નથી. તેઓ છેલ્‍લા એક વર્ષમાં થયેલા દેવાની ચુકવણીના ખર્ચને પ્રતિબિબિત કરે છે.

વ્‍યાજ ખર્ચ વધતાં, સરકારોને મુશ્‍કેલ નિર્ણયોનો સામનો કરવો પડે છે તેમને કર વધારવાની, અન્‍યત્ર ખર્ચ ઘટાડવાની, વ્‍યાજ ચૂકવવા માટે વધુ ઉધાર લેવાની અથવા મોટી રાજકોષીય ખાધ ચલાવવાની જરૂર પડી શકે છે.