તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
પ.બંગાળમાં ૯૦ લાખ મતદારોનો અધિકાર છીનવાયો
દેશનું લોકતંત્ર ખતરામાં: મતદારોનો હક્ક છીનવાયો છતાં સુપ્રિમ કોર્ટ મૌનઃ કોઈ પગલા ન લીધા : સુપ્રિમ કોર્ટના પૂર્વ જજ જસ્ટીસ નરીમાન રાજકોટમાં: રાજકુમાર કોલેજ ખાતે આપ્યું ‘‘તીખુ તમતમતુ'' વ્યાખ્યાનઃ ચૂંટણી પંચનું કામકાજ શંકાના ઘેરાવામાં: ચૂંટણી કમીશ્નરોની નિયુક્તીની પ્રક્રિયા શંકાસ્પદઃ દેશમાં જે કઈ થઈ રહ્યું છે તે ચિંતાજનક આ સમારોહમાં જાણીતા ધારાશાષાી શ્રી અનિલભાઇ દેસાઇ, જાણીતા બિલ્ડર મલયભાઇ દેસાઇ, એડવોકેટ મહર્ષિભાઇ પંડયા ઉપરાંત એડવોકેટ હેમનભાઇ ઉદાણી, એડવોકેટ આર.એમ.વારોતરીયા, એડવોકેટ શ્રી રૂપરાજભાઇ પરમાર, એડવોકેટ સમીરભાઇ ખીરા, એડવોકેટ જયેશભાઇ અતિત, આર્કિટેકટ કિશોરભાઇ ત્રિવેદી, જાણીતા શિક્ષણવિદ ગુલાબભાઇ જાની, ડો. વિવેકભાઇ જોશી સહિતના ૩૫૦ પ્રબુધ્ધ નાગરિકો આ નિમંત્રીત માટેની ખાનગી સમારોહમાં રાજકુમાર કોલેજ ખાતે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
નવી દિલ્હી,તા.૫: સુપ્રીમ કોર્ટ SIR વિવાદની સુનાવણી કરવાની છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને તેમના એકપક્ષીય નિર્ણયો માટે સસ્પેન્ડ કરવાની માંગ કરતી અરજી પણ દાખલ કરવામાં આવી છે. દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જાસ્ટિસ રોહિન્ટન ફલી નરીમાને રવિવારે કહ્યું હતું કે મતદાર યાદીઓમાંથી લોકોને ઙ્કગેરકાયદેસર રીતે બાકાત રાખવાઙ્ઘને કારણે દેશની લોકશાહી ગંભીર ખતરામાં છે.સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જાસ્ટિસ નરીમાને લ્ત્ય્ વિશે આકરી ટિપ્પણીઓ કરી છે. તેમણે કહ્યું કે એ દુઃખદ છે કે બંગાળમાં ૯૦ લાખ મતદારોના નામ કાઢી નાખવા છતાં, સુપ્રીમ કોર્ટે SIR પર પ્રતિબંધ મૂક્યો નથી. જાસ્ટિસ નરીમાને કહ્યું કે પﾍમિ બંગાળની ચૂંટણીમાં ૯૦ લાખ મતદારો મતદાનના અધિકારથી વંચિત રહ્યા હતા. આ એક ચોંકાવનારો આંકડો છે. ૯૦ લાખ મતદારોના મતાધિકાર છીનવાઈ ગયા છતાં, સુપ્રીમ કોર્ટે તેને રોકવા માટે કોઈ નક્કર પગલાં લીધાં નથી.
આ ખૂબ જ ચિતાનો વિષય છે. ન્યાયાધીશ નરીમાને વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આશરે ૨.૨ મિલિયન મતદારોએ એવા લોકો સામે અપીલ કરી હતી જેમના અધિકારોનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો. બાકીના કદાચ એવા હતા જેમની પાસે ન્યાય મેળવવા માટે જરૂરી સંસાધનોનો અભાવ હતો. આ ૨.૨ મિલિયન મતદારોમાંથી, આશરે ૧૦૦,૦૦૦ મતદારોની અપીલોમાંથી ૯૩% લોકોએ અનુકૂળ નિર્ણયો લીધા. કોઈ એવું વિચારી શકે છે કે આ સામાન્ય માણસ, ભારતના નાગરિકનો સંપૂર્ણ અને ગેરકાયદેસર બાકાત હતો, જેથી સરકાર તેના ઇચ્છિત લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરી શકે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે પﾍમિ બંગાળમાં, આપણે જોયું કે તેણે હાલની સરકારને ઉથલાવી દીધી અને કેન્દ્ર સરકારને સત્તામાં લાવી. હવે, આજે આપણા દેશમાં આ ખૂબ જ ચિતાજનક બાબતો બની રહી છે
જસ્ટિસ નરીમાને ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક પ્રક્રિયામાં સમસ્યાઓ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે કેન્દ્ર સરકારના હાથમાં છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે સુપ્રીમ કોર્ટ આ પ્રસંગે આગળ વધશે અને સિસ્ટમમાં રહેલી ખામીઓને સુધારશે. તેમણે કહ્યું કે પﾍમિ બંગાળમાં દૂર કરાયેલા મતદારોના લગભગ ૯૩% કેસ તેમના પક્ષમાં નિર્ણય લેવામાં આવ્યા હતા, એટલે કે તેમને ગેરકાયદેસર રીતે દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
ન્યાયાધીશ નરીમાને કહ્યું, ઙ્કહવે, દુર્ભાગ્યપૂર્ણ વાત એ છે કે આ બધું તાજેતરમાં કોર્ટ સમક્ષ આવ્યું છે. બે ન્યાયાધીશોએ મતભેદ કર્યો, અને છેલ્લી વાત એ છે કે હવે તે સારો કાયદો છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ સમક્ષ ગયો છે... પરંતુ તે દરમિયાન, આ નિમણૂકો ફક્ત તે સમયની સરકારના હાથમાં છે.
તેમણે આગળ કહ્યું, હવે, અમે તાજેતરમાં આ બનવાનું જોખમ જોયું છે. તમે બધાએ જોયું કે બંગાળની ચૂંટણીમાં ૯૦ લાખ મતદારો મતાધિકારથી વંચિત રહ્યા હતા. આ એક આﾍર્યજનક આંકડો છે. ન્યાયાધીશ નરીમાને કહ્યું, ૯૦ મિલિયન મતદારો જે મતાધિકારથી વંચિત હતા તેઓએ આ પર સ્ટે માંગવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો ન હતો.
જેઓ મતાધિકારથી વંચિત હતા, તેમાંથી લગભગ ૨.૨ મિલિયન લોકોએ અપીલ દાખલ કરી. બાકી એવા લોકો હશે જેમની પાસે ન્યાય મેળવવાના સાધનો અથવા પહોંચનો અભાવ છે, ભૂતપૂર્વ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશે કહ્યું. ન્યાયાધીશ નરીમાને નિર્દેશ કર્યો કે ૧૦૦,૦૦૦ અપીલોમાંથી લગભગ બધી મતદારોના પક્ષમાં નિર્ણય લેવામાં આવી હતી.
રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજમાં બંધારણ અને સામાન્ય માણસ વિષય પર બોલતા તેમણે કહ્યું, તો તમે કલ્પના કરી શકો છો કે આ સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર હતું. સામાન્ય માણસ, ભારતના નાગરિકને હેરાન કરવું, જેથી સરકાર જે ઇચ્છે છે તે મેળવી શકે, અને બંગાળમાં આપણે જોયું કે તેણે તત્કાલીન સરકારને હટાવી અને કેન્દ્ર સરકાર લાવી. હવે આપણા દેશમાં આજે આ ખૂબ જ ચિતાજનક બાબતો બની રહી છે.
તેમણે કહ્યું, મને આશા છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ, જે સંસ્થામાં હું એક સમયે હતો, તે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરશે અને આ બાબતોને સુધારશે. તમારી પાસે એવું ચૂંટણી પંચ ન હોઈ શકે જે આ રીતે કાર્ય કરે અથવા અનિયમિતતાઓ સર્જે. તેથી બંધારણ અને સામાન્ય માણસ માટે પહેલો મોટો ખતરો ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂકની પ્રક્રિયા છે.
ન્યાયાધીશ નરીમાને આગળ કહ્યું, જેમ જેમ બંધારણીય બેન્ચ નિર્ણય લે છે, તેમ તેમ મુખ્ય ન્યાયાધીશ અથવા તેમના નોમિની જેવા કોઈ વ્યક્તિ, વડા પ્રધાન, વિરોધ પક્ષના નેતા, સાથે હોવા જોઈએ, જે પછી શ્રેષ્ઠ નામો પસંદ કરે છે જેથી ખાતરી થાય કે મતો ખરેખર તેઓ જે ઇચ્છે છે તેમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજના ભાવસિહજી હોલમાં ‘બંધારણ અને સામાન્ય માનવી' વિષય પર વ્યાખ્યાન આપતાં સર્વોચ્ચ અદાલતના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ રોહિન્ટન ફલી નરીમાને ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂકપ્રક્રિયા અંગે ગંભીર ચિતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે મતાધિકારને બંધારણ અને લોકશાહીનું હૃદય ગણાવી તે મોટા જોખમમાં હોવાનું જણાવ્યું હતું. પﾍમિ બંગાળમાં મતદારોને મતાધિકારથી વંચિત રાખવા તથા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના કેટલાક નિર્ણયો સામે અન્ય બે કમિશનરોના વાંધા અંગેના અહેવાલોનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે સર્વોચ્ચ અદાલતને વહેલી તકે હસ્તક્ષેપ કરવા અપીલ કરી હતી.
સર્વોચ્ચ અદાલતના નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ રોહિન્ટન ફલી નરીમાને રાજકોટની રાજકુમાર કોલેજમાં આપેલા વ્યાખ્યાનમાં ચૂંટણી પંચની કાર્યપદ્ધતિ, ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક અને સામાન્ય નાગરિકના મતાધિકાર અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણી પંચ આ પ્રકારની કામગીરી કરે અથવા તેની કામગીરીમાં આવી ખામીઓ સર્જાય તેવી સ્થિતિ સ્વીકારી શકાય નહીં. બંધારણ અને સામાન્ય માનવીના સંદર્ભમાં ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂકપ્રક્રિયાને તેમણે પ્રથમ મહત્ત્વપૂર્ણ ચેતવણીરૂપ મુદ્દો ગણાવ્યો હોવાનું લાઈવ લો ડોટ ઈન નોંધે છે.
સ્વર્ગસ્થ એમ. જે. રિડાણીના જન્મશતાબ્દી સ્મૃતિ વ્યાખ્યાન માટેના આમંત્રણમાં રવિવાર, તા. ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ સવારે ૧૦.૩૦ વાગ્યે રાજકુમાર કોલેજના ભાવસિહજી હોલમાં કાર્યક્રમ યોજાયેલ હતો. રિડાણી પરિવાર તથા એમ. જે. રિડાણી એન્ડ એસોસિયેટ્સના આ કાર્યક્રમમાં ન્યાયમૂર્તિ નરીમાનના વ્યાખ્યાનનો વિષય ‘બંધારણ અને સામાન્ય માનવી' હતો.
જસ્ટિસ નરીમાને મતદારયાદીઓની વિશેષ સઘન સુધારણા દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં મતદારો મતાધિકારથી વંચિત થયાના મુદ્દે ચિતા વ્યક્ત કરી હતી. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરોના વાંધાઓને અવગણીને કેટલાક મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લીધા હોવાનું સૂચવતા અહેવાલો અંગે પણ તેમણે ગંભીર અનામત વ્યક્ત કરી હતી. તેમના મતે, આ બાબતો ચૂંટણી પંચની કામગીરી સામે મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક સંપૂર્ણપણે સત્તામાં રહેલી સરકારના હાથમાં છોડી દેવાને તેમણે ચેતવણીરૂપ સ્થિતિ ગણાવી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક અંગેના કાયદાની માન્યતા સર્વોચ્ચ અદાલતે શક્ય તેટલી વહેલી તકે નક્કી કરવી જોઈએ. નિમણૂકપ્રક્રિયાને પડકારતા મામલામાં બે ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠે અલગ અભિપ્રાય આપતાં સરકારને કાર્યપાલિકાનો નોંધપાત્ર પ્રભાવ ધરાવતી પ્રક્રિયા હેઠળ નિમણૂકો ચાલુ રાખવાની સ્થિતિ મળી હોવાનું કહી તેમણે નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી.
નરીમાને વર્ષ ૨૦૨૩ના અનૂપ બરનવાલ વિરુદ્ધ ભારત સંઘના કેસનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે યાદ અપાવ્યું હતું કે સર્વોચ્ચ અદાલતે વચગાળાની વ્યવસ્થા તરીકે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની નિમણૂક માટે વડાપ્રધાન, લોકસભાના વિરોધ પક્ષના નેતા અથવા સૌથી મોટા વિરોધ પક્ષના નેતા અને ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો સમાવેશ કરતી સમિતિની વ્યવસ્થા સૂચવી હતી.
ત્યારબાદ સરકારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક, સેવાની શરતો તથા કાર્યકાળ અંગેનો વર્ષ ૨૦૨૩નો કાયદો બનાવ્યો હતો. નરીમાનના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ કાયદાથી પસંદગી સમિતિમાંથી ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિને દૂર કરીને તેમના સ્થાને વડાપ્રધાન દ્વારા નિયુક્ત કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ ફેરફારને ચૂંટણી કમિશનરોની સ્વતંત્રતા અને નિષ્પક્ષતાના પ્રશ્ન સાથે જોડ્યો હતો.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા અંગે તેમણે જણાવ્યું હતું કે સર્વોચ્ચ અદાલત અથવા ઉચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશને દૂર કરવાની રીત જેવી પ્રક્રિયા દ્વારા જ તેમને દૂર કરી શકાય છે. તેમના કાર્યકાળનું રક્ષણ અને સ્વતંત્રતા જાળવવા માટે આ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવાનું તેમણે સમજાવ્યું હતું. જોકે, તેમના મતે, નિમણૂક જ સત્તામાં રહેલી સરકારના હાથમાં હોય તો પદ પરથી દૂર કરવાની સુરક્ષિત પ્રક્રિયા તેમની સ્વતંત્રતા અને નિષ્પક્ષતામાં બહુ મોટો ઉમેરો કરતી નથી.
નિમણૂકપ્રક્રિયા અંગેનો પ્રશ્ન તાજેતરમાં અદાલત સમક્ષ આવ્યો હતો અને બે ન્યાયાધીશોના મત જુદા પડ્યા હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. હવે આ કાયદો યોગ્ય છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે મામલો સંભવતઃ પાંચ ન્યાયાધીશોની ખંડપીઠ સમક્ષ જશે, એમ તેમણે કહ્યું હતું. દરમિયાન નિમણૂકો સત્તામાં રહેલી સરકારના હાથમાં જ ચાલુ રહેતી હોવાનું તેમણે ચિતાજનક ગણાવ્યું હતું.પﾍમિ બંગાળનો ઉલ્લેખ કરતાં નરીમાને જણાવ્યું હતું કે ત્યાં ૯૦ લાખ મતદારો મતાધિકારથી વંચિત થયા હતા. આ આંકડાને તેમણે આﾍર્યજનક ગણાવ્યો હતો. આટલી મોટી સંખ્યામાં મતદારો વંચિત થયા છતાં સર્વોચ્ચ અદાલત મતદારયાદીની વિશેષ સઘન સુધારણાની પ્રક્રિયા અટકાવવા પૂરતી પ્રેરાઈ નહીં હોવાનો ખેદ પણ તેમણે વ્યક્ત કર્યો હતો.તેમણે રજૂ કરેલા આંકડા પ્રમાણે, મતાધિકારથી વંચિત થયેલા લોકો પૈકી આશરે ૨૨ લાખ મતદારોએ અપીલો કરી હતી. બાકીના લોકો પાસે અપીલ કરવા જરૂરી સાધનો અથવા ન્યાય સુધી પહોંચવાની સુવિધા નહીં હોય, એવો મત તેમણે વ્યક્ત કર્યો હતો.
(3:29 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
