તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
૭૩% કેદીઓ હજુ પણ કોર્ટના નિર્ણયોની રાહ જોઈ રહ્યા છે
દેશની જેલો વિચારાધીન કેદીમાંથી ભરેલી
નવી દિલ્હી તા.૩: દેશની જેલોમાં વિચારાધીન કેદીઓની સંખ્યા છેલ્લા દાયકામાં સૌથી ઉંચી સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. આમ છતાં, દેશની મોટાભાગની જેલો હજુ પણ તેમની ક્ષમતા કરતાં વધુ કેદીઓને રાખવાની ફરજ પડી રહી છે. નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB)ના તાજેતરના પ્રિઝન સ્ટેટિસ્ટિક્સ ૨૦૨૪ રિપોર્ટ અનુસાર, જેલમાં કારાવાસીઓની સંખ્યા વધુ હોવાનું સૌથી મોટું કારણ કારાવાસીઓની મોટી સંખ્યા છે. જેલ સ્ટાફની તીવ્ર અછત અને ક્ષમતા વિસ્તરણની ધીમી ગતિ પણ ચિંતાનો વિષય છે
ભારતની જેલની સ્થિતિ (૨૦૨૪ના અંત સુધીમાં)
સીરીયલ વિગતોના આંકડા
૧. દેશમાં કુલ જેલોઃ ૧,૩૩૩
૨. મંજૂર ક્ષમતાઃ આશરે ૪.૫૩ લાખ કેદીઓ
૩. વાસ્તવિક કેદીઓની સંખ્યાઃ ૫.૧૧ લાખથી વધુ
૪. સરેરાશ કબજો દરઃ ૧૧૨.૭%
૫. વધુ પડતો બોજઃ ક્ષમતા કરતાં આશરે ૧૩% વધુ કેદીઓ
૨૦૨૪ માં કુલ કેદીઓમાં આશરે ૭૩% કેદીઓ છે. આ એવા કેદીઓ છે જેમને હજુ સુધી કોર્ટ દ્વારા દોષિત કે નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી. જોકે, આ ૨૦૨૧ માં ૭૭% ના રેકોર્ડ ઉચ્ચતમ સ્તર કરતા ઓછું છે. બીજી બાજુ, સજા પામેલા કેદીઓનો હિસ્સો ૨૦૧૬ માં ૩૨% થી ઘટીને ૨૦૨૪ માં ૨૬.૬% થયો છે. દિલ્હી અને બિહારમાં સૌથી વધુ કેદીઓ છે, જે કુલ કેદીઓના ૮૭% થી વધુ છે.
દિલ્હીની જેલોમાં તેમની ક્ષમતા કરતા બમણા કેદીઓ છે. દેશના અડધાથી વધુ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની જેલોમાં તેમની ક્ષમતા કરતા વધુ કેદીઓ રાખવામાં આવી રહ્યા છે. દિલ્હીમાં સૌથી વધુ ભીડ નોંધાઈ છે, જેમાં જેલનો કબજો દર ૧૯૪% છે, જેનો અર્થ ક્ષમતા કરતા લગભગ બમણો છે. જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં, કબજો દર ૨૦૧૫ માં ૭૮% થી વધીને ૨૦૨૪ માં ૧૪૮% થી વધુ થયો છે. છત્તીસગઢમાં સુધારો જોવા મળ્યો, ૨૦૧૫ માં જેલનો કબજો ૨૩૪% હતો, જે હવે ઘટીને ૧૨૭.૬% થયો છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ ભીડનું સ્તર ઘટ્યું છે.
સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ પણ જેલ સ્ટાફની તીવ્ર અછત અંગે ચિતા વ્યક્ત કરી છે. જ્યાં જેલોમાં ગીચતા વધુ છે અને કેદીઓની સંખ્યા વધુ છે, ત્યાં મોટી સંખ્યામાં સ્ટાફની જગ્યાઓ પણ ખાલી છે. દિલ્હી અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં, જેલ સ્ટાફની ૬૦% થી વધુ જગ્યાઓ ખાલી છે.
રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કારાવાસીઓના કેદીઓની ટકાવારી
દિલ્હી ૮૮.૦%
બિહાર ૮૭.૨%
જમ્મુ અને કાશ્મીર ૮૪.૬%
ગોવા ૮૪.૪%
મહારાષ્ટ્ર ૮૦.૮%
લદ્દાખ ૮૦.૪%
પશ્ચિમ બંગાળ ૭૮.૭%
પંજાબ ૭૮.૦%
ઓડિશા ૭૭.૫%
હરિયાણા ૭૬.૮%
કર્ણાટક ૭૫.૫%
રાજસ્થાન ૭૪.૮%
તેલંગાણા ૭૩.૮%
આંધ્રપ્રદેશ ૭૨.૬%
રાષ્ટ્રીય સરેરાશ
ભારતમાં કુલ કારાવાસીઓ (૨૦૨૪): ૭૨.૬%(
(3:34 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
