રાજકોટ : ૨૦મી સદીના દિગ્ગજ સાહિત્યકાર અને ફાધર બ્રાઉન જેવી રહસ્યમય નવલકથાઓના સર્જક જી.કે. ચેસ્ટરટનનું એક વાક્ય આજે પણ પત્રકારત્વના જગતમાં ચર્ચાનો વિષય છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, “પત્રકારત્વ મુખ્યત્વે એવા લોકોને એ જણાવવાનો સમાવેશ કરે છે કે જેઓ ક્યારેય જાણતા ન હતા કે લોર્ડ જોન્સ જીવિત છે.” આ રમુજી લાગતું વાક્ય વાસ્તવમાં મીડિયાની સત્તા અને તેની મર્યાદાઓ પર એક ઊંડો કટાક્ષ છે.
ચેસ્ટરટનના આ અવતરણનો ગૂઢાર્થ એ છે કે પત્રકારનું કામ માત્ર મોટી ઘટનાઓનું રિપોર્ટિંગ કરવું નથી, પરંતુ ઘણીવાર અપ્રસ્તુત કે અજાણી વ્યક્તિ કે વિષયને લોકોની સામૂહિક જાગૃતિમાં લાવવાનું પણ છે. સામાન્ય રીતે જેમના વિશે લોકો જાણતા પણ ન હોય, તેમને પત્રકારત્વ એક મહત્વની વ્યક્તિ કે ઘટના તરીકે રજૂ કરે છે. આમ, મીડિયા લોકોના જ્ઞાનના વ્યાપને વિસ્તારે છે અને ઇતિહાસના વિસરાઈ ગયેલા પાનાઓને જીવંત રાખે છે.
જો કે, આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. અનેક ટીકાકારો માને છે કે આજનું પત્રકારત્વ ઘણીવાર 'સનસનાટી' ફેલાવવા માટે જ જાણીતું છે. લોકો પર બિનજરૂરી માહિતીનો મારો ચલાવીને તેમને ગુમરાહ કરવામાં આવે છે, જેનો તેમના વાસ્તવિક જીવન સાથે કોઈ સંબંધ હોતો નથી. ચેસ્ટરટન જેવા સામાજિક ચિંતકો માટે પત્રકારત્વ એક એવી સામાજિક શક્તિ છે, જેનો સદુપયોગ માનવ સમાજની પેટર્ન સમજવા માટે થવો જોઈએ, નહીં કે માત્ર લોકોનું ધ્યાન ખેંચવા માટે.

જી.કે. ચેસ્ટરટન પોતે એક પત્રકાર અને સામાજિક ફિલોસોફર હતા, જેઓ વિરોધાભાસી વાતો રજૂ કરવામાં માહેર હતા. તેમના સાહિત્યિક કાર્યો, ખાસ કરીને ફાધર બ્રાઉનની વાર્તાઓમાં રહેલી તાર્કિકતા તેમના આ અવતરણમાં પણ જોવા મળે છે. આજે ૧૦ જૂનના દિવસે જ્યારે આપણે આ સાહિત્યિક રત્નને યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું આજના પત્રકારો ખરેખર સમાજને જાગૃત કરી રહ્યા છે કે પછી માત્ર 'લોર્ડ જોન્સ' જેવા પાત્રોને રાતોરાત હીરો કે વિલન બનાવવામાં વ્યસ્ત છે? આ લેખ આપણને પત્રકારત્વની ગરિમા અને તેના વાસ્તવિક ઉપયોગ વિશે વિચારતા કરી દે છે.