વોશિંગ્ટન: આધુનિક યુદ્ધના ઇતિહાસમાં એક મોટું પરિવર્તન આવી રહ્યું છે, જ્યાં હવે માનવીય નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો સીધો હસ્તક્ષેપ વધ્યો છે. પેન્ટાગોનનો અત્યંત ગુપ્ત અને વિવાદાસ્પદ પ્રોગ્રામ 'પ્રોજેક્ટ મેવેન' ઈરાન વિરુદ્ધના તાજેતરના યુએસ સ્ટ્રાઈક ઓપરેશન્સમાં કેન્દ્રસ્થાને રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૭માં એક નાના પ્રયોગ તરીકે શરૂ થયેલો આ પ્રોગ્રામ હવે એક શક્તિશાળી યુદ્ધક્ષેત્ર વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી બની ગયો છે. મેવેન પદ્ધતિ ડ્રોન ફૂટેજ, સેટેલાઇટ ઈમેજરી અને જાસૂસી ડેટાને એકસાથે જોડીને દુશ્મનના ઠેકાણાઓને 'ઘાસની ગંજીમાંથી સોય' શોધવાની ચોકસાઈ સાથે ઓળખી કાઢે છે. આ ટેકનોલોજીએ શોધનથી લઈને વિનાશ સુધીની પ્રક્રિયા, જેને લશ્કરી ભાષામાં 'કિલ ચેઇન' કહેવામાં આવે છે, તેને અભૂતપૂર્વ ગતિ આપી છે.
મેવેનની કાર્યક્ષમતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે તે યુદ્ધના એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ અને કોકપીટ બંનેની ભૂમિકા ભજવે છે. તાજેતરના 'ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી' દરમિયાન, આ સિસ્ટમની મદદથી યુએસ દળોએ પ્રથમ ૨૪ કલાકમાં જ ૧,૦૦૦ થી વધુ લક્ષ્યો પર હુમલો કર્યો હતો. સીએસઆઈએસ (CSIS) ના અહેવાલ મુજબ, આ અભિયાનમાં સરેરાશ દરરોજ ૩૦૦ થી ૫૦૦ લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, આ ઝડપી હુમલાઓ સાથે નૈતિક પ્રશ્નો પણ જોડાયા છે. ઈરાનનો દાવો છે કે એક શૈક્ષણિક સંકુલ પર થયેલા હુમલામાં ૧૬૮ નિર્દોષ બાળકોના મોત થયા છે, જેણે યુદ્ધમાં AI ના ઉપયોગ અને તેની ચોકસાઈ સામે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. સિલિકોન વેલીની દિગ્ગજ કંપની ગૂગલે ૨૦૧૮માં નૈતિક કારણોસર આ પ્રોજેક્ટમાંથી ખસી જવાનો નિર્ણય લીધો હતો, ત્યારબાદ 'પેલાન્ટિર' જેવી કંપનીઓએ આ પ્રોજેક્ટની કમાન સંભાળી છે.
ભવિષ્યમાં આ ટેકનોલોજી કેવી રીતે વિકસશે તે અંગે પણ ચર્ચાઓ તેજ બની છે. ChatGPT જેવા લાર્જ લેંગ્વેજ મોડલ્સના આગમનથી હવે સૈન્ય અધિકારીઓ કુદરતી ભાષામાં AI સાથે સંવાદ કરી શકે છે, જે ઓપરેશનલ પ્લાનિંગને વધુ સરળ બનાવે છે. જોકે, એન્થ્રોપિક અને ઓપનએઆઈ જેવી લેબ્સ અત્યારે આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે ઓટોમેટેડ હુમલાઓ માટે ન થાય તે માટે કડક વલણ અપનાવી રહી છે. પેલાન્ટિરના સીઈઓ એલેક્સ કાર્પના મતે, જે દેશ પાસે આવી AI ક્ષમતા હશે તે જ વિશ્વમાં ટકી શકશે, કારણ કે તે પ્રતિસ્પર્ધીને ક્ષણવારમાં અપ્રચલિત બનાવી દે છે. હાલમાં અમેરિકા, ગૂગલ અને OpenAI સાથે મળીને મેવેનને વધુ ઘાતક અને સ્માર્ટ બનાવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક સૈન્ય સંતુલનને કાયમ માટે બદલી શકે છે.