કાઠમંડુ:  નેપાળના રાજકારણમાં અત્યારે એક અભૂતપૂર્વ પરિવર્તનની લહેર જોવા મળી રહી છે. દેશના યુવા પ્રધાનમંત્રી બાલેન્દ્ર શાહે જાહેરાત કરી છે કે તેમની સરકાર આગામી ૧૫ દિવસમાં નેપાળના દલિત સમુદાયની જાહેરમાં માફી માંગશે. ૩ કરોડની વસ્તીમાં ૧૩% થી વધુ હિસ્સો ધરાવતા દલિતો સદીઓથી જે સામાજિક બહિષ્કાર અને અત્યાચાર સહન કરી રહ્યા છે, તેને રાજ્ય સ્તરે સ્વીકારવાનું આ પગલું દક્ષિણ એશિયામાં પ્રથમ છે. બાલેન શાહ માને છે કે માત્ર કાયદાઓ ઘડવાથી કે ૨૦૦૬માં અસ્પૃશ્યતા મુક્ત રાષ્ટ્ર જાહેર કરવાથી જમીની હકીકત બદલાઈ નથી; સાચું પરિવર્તન ત્યારે જ આવશે જ્યારે રાજ્ય પોતાની ભૂતકાળની ભૂલોને સત્તાવાર રીતે સ્વીકારે.

આ ઐતિહાસિક નિર્ણયના પડઘા પાડોશી દેશો ભારત, બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાનમાં પણ સંભળાઈ રહ્યા છે. ભારતમાં દલિત અધિકારોના નેતા ચંદ્રશેખર આઝાદે લોકસભામાં આ મુદ્દો ઉઠાવીને ભારત સરકાર પાસે પણ આવી જ નૈતિક જવાબદારીની માંગ કરી છે. નેપાળની આ પહેલે એવા સમયે જોર પકડ્યું છે જ્યારે ભારત પણ આગામી વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ આધારિત ડેટા એકત્ર કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. દલિત કાર્યકર્તાઓના મતે, આ માફી માત્ર શબ્દો નહીં પણ "ઘા પર મલમ" સમાન છે, જે વર્ષોથી હાંસિયામાં ધકેલાયેલા લાખો લોકોને ગૌરવ અપાવશે.

જોકે, આ જાહેરાતની સાથે કેટલાક પડકારો પણ ઉભા થયા છે. 'કાઠમંડુ પોસ્ટ' જેવા પ્રતિષ્ઠિત અખબારો અને સામાજિક કાર્યકરોએ સરકારને ચેતવણી આપી છે કે માફી માત્ર એક ઔપચારિક ઘોષણા બનીને ન રહી જાય. સાચી સફળતા ત્યારે જ ગણાશે જ્યારે ભેદભાવ વિરોધી કાયદાઓનો કડક અમલ થાય, હિંસાના ગુનેગારોને સજા મળે અને દલિતોને શિક્ષણ તેમજ નોકરીઓમાં સમાન તકો પ્રાપ્ત થાય. બાલેન્દ્ર શાહની આ 'નવી વ્યવસ્થા' નેપાળને ખરેખર એક સમાવેશી રાષ્ટ્ર બનાવશે કે કેમ, તે હવે પછીના અમલીકરણ પર નિર્ભર છે.