નવી દિલ્હી, તા.૨: ભારત સરકારે દેશની વહીવટી પ્રક્રિયામાં એક ક્રાંતિકારી કદમ ઉઠાવતા 'વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭' માટેની સત્તાવાર તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. આ વખતે વસ્તી ગણતરીની પરંપરાગત પદ્ધતિઓને તિલાંજલિ આપીને સંપૂર્ણપણે પેપરલેસ અને ડિજિટલ માળખું અપનાવવામાં આવ્યું છે. આ વિશાળ કવાયતનો પ્રથમ તબક્કો, જે 'હાઉસ લિસ્ટિંગ' (ઘર સૂચિ) તરીકે ઓળખાય છે, તે અત્યારે કાર્યરત છે, જેનો મુખ્ય હેતુ દેશના દરેક નાગરિકના જીવનધોરણ અને સુવિધાઓનો સચોટ ડેટા-નકશો તૈયાર કરવાનો છે.
૩૧ પરિમાણો પર થશે ઝીણવટભરી તપાસ
આ ડિજિટલ અભિયાન અંતર્ગત આશરે ૩૦ લાખ ગણતરીકારો મોટા રજિસ્ટરોને બદલે સમર્પિત મોબાઈલ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરશે. આ તબક્કા દરમિયાન રહેણાંક, વાણિજ્યિક કે મિશ્ર ઉપયોગના દરેક માળખાને ક્રમાંકિત કરીને મેપ કરવામાં આવશે. મકાન કઈ સામગ્રીથી બનેલું છે તેનાથી લઈને પરિવાર કયા પ્રકારના અનાજનો ઉપયોગ કરે છે તેવા ૩૧ ચોક્કસ પરિમાણો પર ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ માહિતી આગામી દાયકા માટે સરકારની આવાસ, સ્વચ્છતા અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીની નીતિઓ ઘડવામાં પાયાનું કામ કરશે.
'સ્વ-ગણતરી' (Self-Enumeration): નાગરિકો માટે નવીનતા
આ વખતની સૌથી મોટી વિશેષતા 'સેલ્ફ-એન્યુમરેશન' સુવિધા છે. હવે નાગરિકોએ વસ્તી ગણતરી અધિકારીની રાહ જોવાની જરૂર નથી; તેઓ પોતે જ સત્તાવાર પોર્ટલ (se.census.gov.in) પર જઈને મોબાઈલ OTP દ્વારા લોગ-ઈન કરી શકે છે. પોતાની વિગતો ભર્યા બાદ સિસ્ટમ ૧૬ અંકનો એક યુનિક SE ID જનરેટ કરશે. જ્યારે ગણતરીકાર તમારા ઘરે આવશે, ત્યારે માત્ર આ ID બતાવવાથી તમારી માહિતી મિનિટોમાં વેરિફાય થઈ જશે, જેનાથી સમય અને શક્તિ બંનેની બચત થશે.
તમારો ડેટા કેટલો સુરક્ષિત છે?
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર શિફ્ટ થવાની સાથે સરકારે ડેટાની સુરક્ષા અંગે પણ કડક ખાતરી આપી છે. વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, ૧૯૪૮ની કલમ ૧૫ હેઠળ તમામ વ્યક્તિગત માહિતી અત્યંત ગુપ્ત રાખવામાં આવશે. આ ડેટાનો ઉપયોગ પોલીસ તપાસ, ટેક્સ વિભાગ કે અદાલતી પુરાવા તરીકે કરી શકાશે નહીં. તે RTI (માહિતી અધિકાર) કાયદા હેઠળ પણ આવતો નથી. તમામ માહિતી એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન સાથે સાર્વભૌમ ડેટા સેન્ટરોમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવશે.
આ આધુનિક પહેલ માત્ર આંકડા એકત્રિત કરવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે 'ડિજિટલ ઈન્ડિયા'ના સપનાને સાકાર કરવા તરફનું એક મજબૂત કદમ છે.