નવી દિલ્હી: ચોક્કસપણે, હિંદ મહાસાગરના મધ્યમાં આવેલા અત્યંત સુરક્ષિત ગણાતા યુએસ-યુકેના સંયુક્ત લશ્કરી મથક 'ડિએગો ગાર્સિયા' પર ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવેલા બેલિસ્ટિક મિસાઈલ હુમલાએ વૈશ્વિક સ્તરે સનસની મચાવી દીધી છે. જોકે, ઈરાનનો આ પ્રયાસ ટેકનિકલ ખામી અને અમેરિકી નૌકાદળના SM-3 ઇન્ટરસેપ્ટરની સતર્કતાને કારણે નિષ્ફળ રહ્યો છે, પરંતુ આ ઘટનાએ ભારતની દરિયાઈ સુરક્ષા નીતિ સામે નવા પડકારો ફેંક્યા છે. અત્યાર સુધી ઈરાન પોતાની મિસાઈલ ક્ષમતા 2,000 કિમી હોવાનો દાવો કરતું હતું, પરંતુ 4,000 કિમી દૂર આવેલા ટાપુ પર હુમલો કરીને તેણે સાબિત કરી દીધું છે કે તેની 'ખોરમશહર' જેવી મિસાઈલો હવે ભારતીય ઉપખંડના મોટા ભાગને અને હિંદ મહાસાગરના મહત્વના જળમાર્ગોને પોતાની ઝેડમાં લઈ શકે છે.

સંરક્ષણ નિષ્ણાતો આ ઘટનાને ભારતની ઈન્ડો-પેસિફિક વ્યૂહરચના માટે મોટો ખતરો માની રહ્યા છે. ડિએગો ગાર્સિયાને વિશ્વનું સૌથી અભેદ્ય સૈન્ય મથક માનવામાં આવતું હતું, ત્યાં ઈરાની મિસાઈલની પહોંચ એ દર્શાવે છે કે હવે હિંદ મહાસાગરમાં 'મુક્ત નેવિગેશન' અને દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા જોખમમાં છે. જો આ સંઘર્ષ ભવિષ્યમાં ચીન-અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપક યુદ્ધમાં ફેરવાય છે, તો ભારત માટે પોતાની વ્યૂહાત્મક સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવી મુશ્કેલ બનશે. ખાસ કરીને જ્યારે ચીન આ વિસ્તારમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારી રહ્યું છે, ત્યારે ભારતને તેની સંરક્ષણ ભાગીદારીને કારણે અનિચ્છાએ પણ આ વૈશ્વિક સંઘર્ષમાં હોમાવવાની ફરજ પડી શકે છે.

વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ જોતા, ભારત માટે આ સ્થિતિ વધુ જટિલ છે કારણ કે ડિએગો ગાર્સિયા ભારતના દક્ષિણ છેડાથી અંદાજે 4,000 કિલોમીટર દૂર છે. ભારતીય લડાકુ વિમાનો 'એર-ટુ-એર રિફ્યુઅલિંગ' વગર આટલા લાંબા અંતરે ઓપરેશન કરવા સક્ષમ નથી. બીજી તરફ, ભારતની અગ્નિ શ્રેણીની મિસાઈલો મુખ્યત્વે પરમાણુ અવરોધક (Nuclear Deterrence) તરીકે તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે પરંપરાગત ચોકસાઈપૂર્ણ હુમલા માટે મર્યાદિત ક્ષમતા ધરાવે છે. આવી સ્થિતિમાં, જો ઈરાન કે અન્ય કોઈ દેશ આ ક્ષેત્રમાં મિસાઈલ યુદ્ધ છેડે છે, તો ભારતીય નૌકાદળના જહાજો અને સબમરીન માટે સંરક્ષણાત્મક કવચ પૂરું પાડવું એ એક ભગીરથ કાર્ય બની જશે.

હાલમાં ભારત સરકાર અને નૌકાદળ આ નિષ્ફળ હુમલાના ડેટાનું ઝીણવટભર્યું વિશ્લેષણ કરી રહ્યા છે. આ ઘટનાએ સાબિત કર્યું છે કે ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં ભૌગોલિક અંતર હવે સુરક્ષાની ગેરંટી નથી. ભારતને હવે તેની લાંબા અંતરની મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને નૌકાદળની એન્ટી-બેલિસ્ટિક ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. ઈરાનનો આ નિષ્ફળ હુમલો એ માત્ર એક લશ્કરી કાર્યવાહી નથી, પરંતુ ભારત માટે તેની દરિયાઈ સીમાઓ અને આર્થિક હિતોની સુરક્ષા માટેની નવી રણનીતિ ઘડવાનો સમય પાકી ગયો હોવાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.