મુંબઈ, તા. ૧૯: હિન્દી સિનેમામાં અનેક કલાકારો આવ્યા અને ગયા, પરંતુ નિર્મલ પાંડે એક એવું નામ છે જેમણે પોતાની અભિનય ક્ષમતાથી ઈતિહાસના પાનાઓમાં એક અનોખું સ્થાન મેળવ્યું છે. ૧૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ તેમની પુણ્યતિથિ નિમિત્તે આજે સિનેમા જગત તેમને યાદ કરી રહ્યું છે. નિર્મલ પાંડે વિશ્વના એકમાત્ર એવા પુરુષ અભિનેતા છે, જેમને સ્ત્રી પાત્ર ભજવવા બદલ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 'શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી'ના એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
વૈશ્વિક સિનેમામાં ઐતિહાસિક સિદ્ધિ
ઘટના ૧૯૯૭ની છે, જ્યારે અમોલ પાલેકરની ફિલ્મ "દયારા" રિલીઝ થઈ હતી. આ ફિલ્મમાં નિર્મલ પાંડેએ એક ટ્રાન્સજેન્ડરનું પાત્ર એટલી જીવંતતાથી ભજવ્યું હતું કે ફ્રાન્સના વેલેન્સિયન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી (Best Actress) નો પુરસ્કાર મળ્યો હતો. નવાઈની વાત એ હતી કે આ જ ફિલ્મ માટે તેમની સહ-કલાકાર સોનાલી કુલકર્ણીને 'શ્રેષ્ઠ અભિનેતા'નો એવોર્ડ મળ્યો હતો, કારણ કે ફિલ્મમાં છોકરી છોકરો બની હતી અને નિર્મલ પાંડે સ્ત્રી બન્યા હતા.
નૈનિતાલથી લંડન અને પછી બોલિવૂડની સફર
૧૦ ઓગસ્ટ, ૧૯૬૨ના રોજ ઉત્તરાખંડના નૈનિતાલમાં જન્મેલા નિર્મલ પાંડે (સાચું નામ રાજકુમાર પાંડે) ને બાળપણથી જ રામલીલામાં અભિનય કરવાનો શોખ હતો. દિલ્હીની નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા (NSD) માંથી અભિનયના પાઠ શીખ્યા બાદ તેઓ લંડન ગયા, જ્યાં તેમણે લગભગ ૧૨૫ નાટકોમાં કામ કરીને વિદેશી દર્શકોના દિલ જીત્યા.
'બેન્ડિટ ક્વીન' અને યાદગાર ફિલ્મો
નિર્મલ પાંડેને અસલી ઓળખ શેખર કપૂરની ફિલ્મ "બેન્ડિટ ક્વીન" થી મળી. વિક્રમ મલ્લાહના પાત્રમાં તેમણે ફૂલન દેવીના પ્રેમી અને રક્ષકની જે ભૂમિકા ભજવી હતી, તે આજે પણ લોકો ભૂલી શક્યા નથી. ત્યારબાદ તેમણે "ટ્રેન ટુ પાકિસ્તાન", "ઇસ રાત કી સુબહ નહીં", અને સલમાન ખાન સાથે "પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા" જેવી અનેક યાદગાર ફિલ્મોમાં કામ કર્યું.
બહુમુખી પ્રતિભાના ધણી
ફિલ્મો ઉપરાંત નિર્મલ પાંડે ટીવી જગતમાં પણ જાણીતા હતા. 'હાતિમ' જેવી સિરિયલોમાં તેમણે ભજવેલા ખલનાયકના પાત્રો બાળકો અને મોટેરાઓમાં ભારે લોકપ્રિય થયા હતા. તેઓ માત્ર અભિનેતા જ નહીં, પણ એક સારા ગાયક પણ હતા. ૨૦૦૨માં તેમણે 'જઝ્બા' નામનું મ્યુઝિક આલ્બમ પણ લોન્ચ કર્યું હતું.
માત્ર ૪૭ વર્ષની વયે, ૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૦ના રોજ હૃદયરોગના હુમલાથી આ મહાન કલાકારનું અવસાન થયું. આજે ભલે તેઓ આપણી વચ્ચે નથી, પણ એક 'પુરુષ અભિનેત્રી' તરીકેનો તેમનો એ વિશ્વ રેકોર્ડ હંમેશા જીવંત રહેશે.