નવી દિલ્‍હી તા.૧૯: હૈદરાબાદમાં એક બિરયાની રેસ્‍ટોરન્‍ટ ચેઇનની તપાસમાં એક મોટા કરચોરી કૌભાંડનો પર્દાફાશ થયો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ખાદ્ય અને પીણા ઉદ્યોગમાં આ કૌભાંડ હજારો કરોડ રૂપિયાનું હોઈ શકે છે. ટાઇમ્‍સ ઓફ ઇન્‍ડિયાના અહેવાલ મુજબ, આવકવેરા વિભાગના હૈદરાબાદ તપાસ એકમે દેશભરના ૧૦૦,૦૦૦ થી વધુ રેસ્‍ટોરન્‍ટ્‍સ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા બિલિગ સોફટવેરમાં ૬૦ ટેરાબાઇટ ડેટાની તપાસ કર્યા પછી આ ગેરરીતિઓ શોધી કાઢી હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે આ રેસ્‍ટોરન્‍ટ્‍સે ૨૦૧૯-૨૦ દરમિયાન ઓછામાં ઓછા રૂા.૭૦,૦૦૦ કરોડના વેચાણને છુપાવ્‍યું હતું.

જોકે અધિકારીઓએ હજુ સુધી છુપાયેલી આવક પર કર અને દંડની ગણતરી કરી નથી, તેઓ કહે છે કે તેઓએ જે સોફટવેરની તપાસ કરી હતી તે દેશના કુલ રેસ્‍ટોરન્‍ટ બિલિગ સોફટવેર માર્કેટના લગભગ ૧૦% ને નિયંત્રિત કરે છે. તપાસકર્તાઓએ ૧૮૦,૦૦૦ થી વધુ રેસ્‍ટોરન્‍ટ્‍સમાંથી ડેટા વિશ્‍લેષણ અને જનરેટિવ AI સહિત AI ટૂલ્‍સનો ઉપયોગ કર્યો હતો. દેશભરમાં કુલ રૂા.૭૦,૦૦૦ કરોડના વેચાણમાંથી, રૂા.૧૩,૩૧૭ કરોડનો ડેટા કાઢી નાખવામાં આવ્‍યો હતો.

આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણામાં રૂા.૫,૧૪૧ કરોડનું વેચાણ છુપાવવામાં આવ્‍યું હતું. બંને રાજ્‍યોના ૪૦ રેસ્‍ટોરન્‍ટમાંથી નમૂનાઓનું ભૌતિક અને ડિજિટલ નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્‍યું હતું. આશરે રૂા.૪૦૦ કરોડનું વેચાણ છુપાવવામાં આવ્‍યું હતું. તમિલનાડુ, કર્ણાટક, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં સૌથી વધુ ગેરરીતિઓ મળી આવી હતી. કર્ણાટકમાં રૂા.૨,૦૦૦ કરોડ, તેલંગાણામાં રૂા.૧,૫૦૦ કરોડ અને તમિલનાડુમાં રૂા.૧,૨૦૦ કરોડના વેચાણ ડેટા કાઢી નાખવામાં આવ્‍યા હતા.

અધિકારીઓએ જણાવ્‍યું હતું કે કેટલાક રેસ્‍ટોરન્‍ટ્‍સે તેમના આવકવેરા રિટર્નમાં વેચાણ ઓછું દર્શાવ્‍યું હતું પરંતુ રેકોર્ડ કાઢી નાખવાની તસ્‍દી લીધી ન હતી. એક નમૂનાના આધારે, અધિકારીઓનો અંદાજ છે કે આશરે ૨૭% વેચાણ છુપાવવામાં આવ્‍યું હતું. અધિકારીઓએ અમદાવાદમાં બિલિગ સોફટવેર પ્રદાતાના કેન્‍દ્રમાંથી ડેટા મેળવ્‍યો હતો. હૈદરાબાદમાં આવકવેરા વિભાગના ડિજિટલ ફોરેન્‍સિક્‍સ અને એનાલિટિક્‍સ લેબમાં તેનું વિશ્‍લેષણ કરવામાં આવ્‍યું હતું.

હૈદરાબાદમાં ખાદ્ય અને પીણા ઉદ્યોગમાં એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. આવકવેરા વિભાગના હૈદરાબાદ તપાસ એકમે, બિરયાની રેસ્‍ટોરન્‍ટ ચેઇનની ઊંડાણપૂર્વકની તપાસ દ્વારા, દેશભરમાં હજારો કરોડ રૂપિયાના કરચોરી કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો છે.

૧૦૦,૦૦૦ થી વધુ રેસ્‍ટોરન્‍ટ્‍સ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા બિલિગ સોફટવેરમાંથી ૬૦ ટેરાબાઇટ ટ્રાન્‍ઝેક્‍શનલ ડેટાનું ઝીણવટપૂર્વક વિશ્‍લેષણ કર્યા પછી, વિભાગને ચોંકાવનારા તારણો મળ્‍યા.

રેસ્‍ટોરન્‍ટ્‍સે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ થી ઓછામાં ઓછા રૂા.૭૦,૦૦૦ કરોડના વેચાણને જાણી જોઈને છુપાવ્‍યું છે. આ છુપાયેલી આવક પર હવે કર અને ભારે દંડની ગણતરી કરવામાં આવી રહી છે.

તપાસ ટીમે ૧.૭૭ લાખ રેસ્‍ટોરન્‍ટ ID માંથી ડેટાનું વિશ્‍લેષણ કરવા માટે મોટા ડેટા વિશ્‍લેષણ, કૃત્રિમ બુદ્ધિ અને જનરેટિવ AI ટૂલ્‍સનો ઉપયોગ કર્યો.

આ સોફટવેર દેશવ્‍યાપી રેસ્‍ટોરન્‍ટ બિલિગ માર્કેટનો આશરે ૧૦ ટકા હિસ્‍સો ધરાવે છે. કુલ રૂા.૭૦,૦૦૦ કરોડમાંથી, સમગ્ર ભારતમાં બિલિગ પછી રૂા.૧૩,૩૧૭ કરોડનું ડિલીટેશન નોંધાયું હતું.

ફક્‍ત આંધ્રપ્રદેશ અને તેલંગાણામાં, આ આંકડો રૂા.૫,૧૪૧ કરોડ સુધી પહોંચ્‍યો. બંને રાજ્‍યોમાં ૪૦ રેસ્‍ટોરન્‍ટના નમૂનાના ભૌતિક અને ડિજિટલ નિરીક્ષણમાં રૂા.૪૦૦ કરોડની ખોટ જોવા મળી.

કરચોરીના સંદર્ભમાં ટોચના પાંચ રાજ્‍યો તમિલનાડુ, કર્ણાટક, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત હતા. કર્ણાટકમાં આશરે રૂા.૨,૦૦૦ કરોડ, તેલંગાણામાં રૂા.૧,૫૦૦ કરોડ અને તમિલનાડુમાં રૂા.૧,૨૦૦ કરોડની ચોરી મળી આવી હતી.

કુલ વેચાણના અંદાજે ૨૭ ટકા વેચાણ દબાવવામાં આવ્‍યું હતું. ઘણા રેસ્‍ટોરન્‍ટ માલિકોએ તેમના આવકવેરા રિટર્નમાં વેચાણ ઓછું દર્શાવ્‍યું હતું પરંતુ રેકોર્ડ ભૂંસી નાખવાની પણ તસ્‍દી લીધી ન હતી.

અમદાવાદ સ્‍થિત બિલિગ સોફટવેર કંપનીના ડેટા સેન્‍ટરમાંથી મેળવેલી માહિતીના આધારે હૈદરાબાદની ડિજિટલ ફોરેન્‍સિક લેબમાં વિશ્‍લેષણ કરવામાં આવ્‍યું હતું.

મુખ્‍ય પેટર્નમાં રોકડ ઇન્‍વોઇસને પસંદગીયુક્‍ત રીતે કાઢી નાખવા અને પસંદ કરેલી તારીખો માટે સંપૂર્ણ બિલિગને બલ્‍કમાં કાઢી નાખવાનો સમાવેશ થાય છે.

૨૦૧૯-૨૦ થી ૨૦૨૫-૨૬ સુધીના છ નાણાકીય વર્ષોમાં કુલ રૂા.૨.૪૩ લાખ કરોડના બિલિગ ડેટાની તપાસ કરવામાં આવી હતી. દક્ષિણ ભારતના શહેરોથી શરૂઆત કરીને, સેન્‍ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્‍ટ ટેક્‍સેસે સમગ્ર દેશમાં તપાસનો વિસ્‍તાર કર્યો.

અધિકારીઓ માને છે કે આ ફક્‍ત શરૂઆત છે. દેશમાં ઘણા અન્‍ય બિલિગ પ્‍લેટફોર્મ પણ કાર્યરત છે, અને આ પ્‍લેટફોર્મની બેકએન્‍ડ તપાસ ટૂંક સમયમાં શરૂ થઈ શકે છે.(૩૮.૫૧)