નવી દિલ્હી : એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં, અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે જણાવ્યું છે કે સગીરની ઉંમર નક્કી કરવામાં શૈક્ષણિક દસ્તાવેજો મહત્વપૂર્ણ છે. જો દસ્તાવેજોમાં કોઈ શંકા અથવા સ્પષ્ટતાનો અભાવ હોય, તો ઉંમર નક્કી કરવા માટે હાડકાના પરીક્ષણનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો કે, આવા નિર્ણયમાં બે વર્ષનો વિચલન થવાની સંભાવના છે, જે સગીરની તરફેણમાં રહેશે.

   કોર્ટે કિશોરની ઉંમર સંબંધિત કેસમાં જુવેનાઈલ જસ્ટિસ બોર્ડ, પ્રયાગરાજ દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશને રદ કર્યો અને કાયદા અનુસાર આ મામલા પર પુનર્વિચારણા કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. ન્યાયાધીશ જય પ્રકાશ તિવારીએ સગીરની સમીક્ષા અરજીની સુનાવણી કરતી વખતે આ આદેશ આપ્યો.

    આ કેસ રાજ્ય સરકાર અને અન્ય લોકો વિરુદ્ધ સગીર સાથે સંબંધિત છે. અરજદારનું પ્રતિનિધિત્વ એડવોકેટ નાઝિયા નફીસે કર્યું, જ્યારે રાજ્ય તરફથી વધારાના સરકારી વકીલ રાજીવ કુમારે અને વિરોધી પક્ષનું પ્રતિનિધિત્વ કૃષ્ણ કુમાર મિશ્રાએ કર્યું. આ કેસ પ્રયાગરાજના ફાફામૌ પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલ છે. 

  એફઆઈઆર 16 ફેબ્રુઆરી, 2023 ના રોજ નોંધવામાં આવી હતી, જેમાં બે નામાંકિત અને એક અજાણ્યા આરોપીના નામ હતા. અરજદારનું નામ FIRમાં ઉલ્લેખિત નહોતું, પરંતુ તપાસ દરમિયાન સહ-આરોપીના નિવેદનના આધારે બહાર આવ્યું. 

  ત્યારબાદ, અરજદારે સગીર જાહેર કરવા માટે અરજી રજૂ કરી, જેમાં તેના શાળા પ્રમાણપત્રના આધારે તેની જન્મ તારીખ 1 જાન્યુઆરી, 2006 દર્શાવવામાં આવી હતી. જોકે, કિશોર ન્યાય બોર્ડને શાળા પ્રમાણપત્ર શંકાસ્પદ લાગ્યું અને હાડકાના પરીક્ષણનો આદેશ આપ્યો.

   તબીબી તપાસમાં અરજદારની ઉંમર 18 થી 20 વર્ષની વચ્ચે હોવાનું બહાર આવ્યું, અને મુખ્ય તબીબી અધિકારીએ તેની ઉંમર 19 વર્ષ હોવાનો અંદાજ લગાવ્યો. તેના આધારે, કિશોર ન્યાય બોર્ડે 28 જૂન, 2023 ના રોજ અરજદારને ઘટનાની તારીખે પુખ્ત ગણીને સગીર જાહેર કરવા માટેની અરજીને ફગાવી દીધી. આ આદેશને સેશન્સ કોર્ટે પણ માન્ય રાખ્યો.

   હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, કિશોર ન્યાય અધિનિયમ, 2015 ની કલમ 94(2) અનુસાર, ઉંમર નક્કી કરવામાં શાળા પ્રમાણપત્ર અથવા મેટ્રિક્યુલેશન પ્રમાણપત્રને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. આ દસ્તાવેજોની ગેરહાજરીમાં જ તબીબી પરીક્ષણ કરી શકાય છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે હાડકાની તપાસ એ ઉંમર નક્કી કરવાનું સચોટ માધ્યમ નથી, અને બે વર્ષ સુધીની ભૂલ શક્ય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના અનેક નિર્ણયોને ટાંકીને, તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરહદી કેસોમાં આરોપીઓને શંકાનો લાભ આપવો જોઈએ.

હાઈકોર્ટે 28 જૂન, 2023 ના રોજ જુવેનાઈલ જસ્ટિસ બોર્ડના આદેશ અને અપીલના આદેશને રદ કર્યો, અને કાયદા અને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા નિર્ધારિત સિદ્ધાંતો અનુસાર નવા નિર્ણય માટે મામલો ફરીથી જુવેનાઈલ જસ્ટિસ બોર્ડને મોકલવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો. કોર્ટે એ પણ નિર્દેશ આપ્યો કે આદેશની એક નકલ સેશન્સ જજ, પ્રયાગરાજ દ્વારા બોર્ડને મોકલવામાં આવે.