ચંદીગઢ:  શું માનવ અધિકાર પંચ કોઈ કોર્ટની જેમ સીધા આદેશો આપી શકે? આ પ્રશ્નનો સ્પષ્ટ જવાબ આપતા પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે હરિયાણા રાજ્ય માનવ અધિકાર પંચ (HSHRC) ને તેની કાયદાકીય મર્યાદાઓનું ભાન કરાવ્યું છે. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરી છે કે આયોગ એ માત્ર એક 'ભલામણ કરનારી સંસ્થા' છે, તેની પાસે સીધી કાર્યવાહી કરવાનો કે કોર્ટની જેમ આદેશો જારી કરવાનો કોઈ કાયદાકીય અધિકાર નથી.

મિલ માલિકોની અરજી પર મહત્વનો ચુકાદો

ન્યાયાધીશ શીલ નાગુ અને ન્યાયાધીશ સંજીવ બેરીની ડિવિઝન બેન્ચે કૈથલ જિલ્લાના અનેક ચોખા મિલ (Rice Mill) માલિકો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી કરતા આ અવલોકન કર્યું હતું. હકીકતમાં, માનવ અધિકાર પંચે પ્રદૂષણના મુદ્દે આ મિલ માલિકો વિરુદ્ધ કેટલાક વચગાળાના કડક આદેશો પસાર કર્યા હતા, જેને હાઈકોર્ટે હવે રદબાતલ ઠેરવી દીધા છે.

આયોગની સત્તા શું છે?

હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે માનવ અધિકાર પંચ તપાસ કરી શકે છે અને સરકારને ચોક્કસ પગલાં લેવા માટે 'ભલામણ' કરી શકે છે, પરંતુ તે પોતે ન્યાયિક સંસ્થા તરીકે કામ કરીને દંડ કે અન્ય સજાના આદેશો આપી શકતું નથી. આ ચુકાદાથી કૈથલના ડઝનબંધ મિલ માલિકોને વચગાળાની મોટી રાહત મળી છે અને પંચ દ્વારા કરાયેલા આદેશો પર સ્ટે મૂકી દેવામાં આવ્યો છે.

કાયદાકીય મર્યાદાનું મહત્વ

આ ચુકાદો કાયદાકીય દૃષ્ટિએ ખૂબ મહત્વનો છે, કારણ કે તે વિવિધ સરકારી આયોગો અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચેની લક્ષ્મણ રેખા સ્પષ્ટ કરે છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો આયોગ તેની મર્યાદા બહાર જઈને આદેશો આપે તો તે સત્તાનો દુરુપયોગ ગણાશે.