નવી દિલ્‍હી તા.૩: ભારત અને અમેરિકા વચ્‍ચે વેપાર કરારની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પે દાવો કર્યો છે કે વડા પ્રધાન નરેન્‍દ્ર મોદી સાથેની વાતચીત પછી, અમેરિકાએ અચાનક ભારત પર ૫૦% ટેરિફ ઘટાડીને ૧૮% કરી દીધો છે. હવે, આ સોદાથી ખુશ પીએમ મોદીએ ટ્રમ્‍પનો પણ આભાર માન્‍યો છે. અમેરિકાનો દાવો છે કે ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કર્યા પછી આ મોટો સોદો થયો હતો. મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કર્યા પછી ભારે કિમત ચૂકવવી પડશે? જો ભારત અમેરિકન તેલ ખરીદે તો તેને કેટલો ખર્ચ થશે?

સન્‍ડે ગાર્ડિયનના એક અહેવાલ મુજબ, લાંબી વાટાઘાટો પછી, ભારત અને અમેરિકા આખરે એક ઐતિહાસિક વેપાર કરાર પર સંમત થયા છે. આમાં ભારતીય નિકાસ પર ૨૫% ટેરિફ ઘટાડીને ૧૮% કરવાનો સમાવેશ થાય છે. પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્‍પ વચ્‍ચે સીધી વાતચીત દ્વારા આ શક્‍ય બન્‍યું છે. આ સોદામાં રશિયન તેલની ખરીદી બંધ કરવાનો અને અમેરિકા પાસેથી ઉર્જા ઉત્‍પાદનોની ખરીદી વધારવાનો સમાવેશ થાય છે.

અહેવાલ મુજબ, ભારત માટે રશિયન તેલ અત્‍યાર સુધી ખૂબ સસ્‍તું રહ્યું છે. ૨૦૨૪ માં, ભારતની કુલ ક્રૂડ ઓઇલ આયાતનો ૩૬% રશિયાથી આવતો હતો. આ દરરોજ ૧.૮ મિલિયન બેરલ તેલ હતું. ગયા વર્ષે ડિસેમ્‍બરમાં જ્‍યારે રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્‍લાદિમીર પુતિન ભારતની મુલાકાતે આવ્‍યા હતા, ત્‍યારે તેમણે અમેરિકાના દબાણને અવગણીને ભારતને અવિરત તેલ પુરવઠો ચાલુ રાખવાની ખાતરી આપી હતી.

અહેવાલ મુજબ, રશિયા ભારતને ડિસ્‍કાઉન્‍ટ દરે ક્રૂડ ઓઇલ સપ્‍લાય કરી રહ્યું છે. હવે, અમેરિકાથી તેલ ખરીદવાથી ભારતને નોંધપાત્ર રીતે વધુ ખર્ચ થશે કારણ કે ભારતે પ્રવર્તમાન વિશ્વ ભાવોના આધારે આ ક્રૂડ તેલ માટે ચૂકવણી કરવી પડશે. વધુમાં, મોંઘા પરિવહનનો બોજ પડશે. આનાથી ભારતને પ્રતિ બેરલ ૫ થી ૧૦ ટકા વધુ ભાવે તેલ આયાત કરવાની ફરજ પડશે, જે અબજો ડોલરનો બોજ છે.

રશિયન તેલનો ખર્ચ ઼૫૦-૫૫ થઈ રહ્યો છે. યુએસ પ્રતિબંધો પછી પણ, નૂર અને વીમા સહિત આ તેલની કિમત ડોલર ૬૨-૬૫ પ્રતિ બેરલ રહી. જો વાર્ષિક તફાવતની ગણતરી કરવામાં આવે, તો આ ભારતના કુલ તેલ આયાત બિલમાં ડોલર ૯-૧૨ અબજ ડોલરનો વધારાનો બોજ ઉમેરશે. આ અમેરિકાથી કેટલું તેલ આયાત કરવામાં આવે છે તેના પર પણ નિર્ભર રહેશે.

તેલના ભાવમાં તફાવત રૂા.૬૦૦ થી રૂા.૧,૨૦૦ પ્રતિ બેરલ સુધીનો રહેશે. આના પરિણામે કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થશે. તેલના ભાવ વધવાથી ફુગાવા પર પણ અસર પડશે અને સરકારી સબસિડી પરનો બોજ વધશે.

૨૦૨૨ થી, રશિયા ભારતને ભારે ડિસ્‍કાઉન્‍ટ પર તેલ વેચી રહ્યું છે. યુએસ પ્રતિબંધો પછી પણ, રશિયન તેલ પ્રતિ બેરલ ઼૩૫ ની કિમતે વેચાઈ રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે રશિયા પાસેથી ભારતનો તેલ આયાત હિસ્‍સો, જે ૨૦૨૦ માં માત્ર ૨% હતો, તે ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૩૫% થી વધુ થઈ ગયો.

સ્‍ટેટ બેંક ઓફ ઈન્‍ડિયાના અંદાજ મુજબ, જો આપણે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરીશું, તો ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં તેલ આયાત બિલ ડોલર ૯ બિલિયન વધશે. આગામી નાણાકીય વર્ષમાં આ ૧૨ બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે