નવી દિલ્હી : કેન્દ્રીય નાણાંમંત્રી નિર્મલા સીતારમણે વર્ષ 2026-27 માટેનું બજેટ રજૂ કર્યું છે. આ બજેટમાં, તેમણે શહેરી વિકાસ માટે ગયા વખત કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછા નાણાં ફાળવ્યા છે. આ માટે ફાળવણીમાં આશરે 12 ટકાનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. ગ્રામીણ વિકાસ માટે ફાળવણીમાં આશરે બે ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જે ગયા વખત કરતાં થોડો વધારે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે

બજેટ ફાળવણીને જોતાં, એવું લાગે છે કે સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં મુખ્યત્વે ઉર્જા ક્ષેત્ર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, કારણ કે આ ક્ષેત્ર માટે ફાળવણીમાં સૌથી વધુ, 34 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. IT અને ટેલિકોમ માટે ફાળવણીમાં સૌથી વધુ, 22 ટકાનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.

   વિકાસને વેગ આપવા માટે, ઊર્જા પર મજબૂત ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે. ભારત ક્રૂડ ઓઇલનો ત્રીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ છે. અહીં ઊર્જાની માંગ વધવાની અપેક્ષા છે. સરકારનો અંદાજ છે કે 2035 સુધીમાં, ભારતમાં માંગ વિશ્વના અન્ય કોઈપણ મુખ્ય અર્થતંત્ર કરતાં વધુ ઝડપથી વધશે. 2050 સુધીમાં, ભારત વૈશ્વિક માંગ વૃદ્ધિમાં 23 ટકા હિસ્સો ધરાવશે. તેથી, ભારતે ઊર્જા ક્ષેત્રમાં વધુ રોકાણ અને કામ કરવાની જરૂર છે.

  વીજળીની માંગ અપૂર્ણ રહે છે, અને તે વાર્ષિક 7-8 ટકાના દરે વધવાનો અંદાજ છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની તુલનામાં, માથાદીઠ વીજળી પુરવઠો દસ ગણો વધારે છે. ભારત વીજળી માટે કોલસા પર આધાર રાખે છે. આ માત્ર પ્રદૂષણનું કારણ નથી પણ વધારાના સ્વાસ્થ્ય જોખમો પણ ઉભા કરે છે. કોર્નેલ યુનિવર્સિટીના સંશોધકો જણાવે છે કે રસોઈ માટે પ્રદૂષિત બળતણના ઉપયોગને કારણે મૃત્યુ પામેલા દર હજાર બાળકોમાંથી 27 ભારતીય છે. આ સંજોગોમાં, ભારતે સૂર્યપ્રકાશ, પવન અને પાણીમાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. તેથી, ઊર્જા ક્ષેત્રમાં પૈસાની ખાસ જરૂર છે.

 

ઊર્જા પછી, સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો વધારો (21 ટકા) જોવા મળ્યો છે. પાકિસ્તાન સાથે વધતા તણાવ અને "ઓપરેશન સિંદૂર" જેવા લશ્કરી ઓપરેશનોને કારણે સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કરવાની જરૂરિયાત સમજી શકાય તેવી છે. ભારતના પડોશમાંથી ઉદ્ભવતા સુરક્ષા પડકારોને કારણે પણ સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો કરવાની જરૂર છે. છેલ્લા સાત વર્ષથી સંરક્ષણ ખર્ચમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2021 માં, તે ₹4,856.81 કરોડ હતો, જે આ બજેટમાં વધીને ₹5,945.85 કરોડ થયો છે. આનાથી માત્ર સૈન્યની તાકાત વધશે નહીં પરંતુ દેશને શસ્ત્રો અને સાધનોની દ્રષ્ટિએ આત્મનિર્ભર બનાવવામાં પણ મદદ મળશે.

સંરક્ષણ બજેટમાં વધારો એ પણ જરૂરી છે કારણ કે ભારતનો લશ્કરી ખર્ચ પણ વધારે છે. સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI) અનુસાર, ભારતે 2024 માં તેની સૈન્ય પર $86 બિલિયન ખર્ચ કર્યા. વિશ્વના ફક્ત ચાર દેશોએ આનાથી વધુ ખર્ચ કર્યો.

 

ક્ષેત્રો    બજેટ ૨૦૨૫ માં ફાળવણી   (₹ કરોડ)   બજેટ ૨૦૨૬ માં ફાળવણી (₹ કરોડ)    ફાળવણી તફાવત તફાવત % 

પરિવહન — ૫૯૮,૫૨૦ — — સંરક્ષણ ૪૯૧,૭૩૨ ૫૯૪,૫૮૫ +૧૦૨,૮૫૩ +૨૦.૯૨%

]  ગ્રામીણ વિકાસ ૨૬૬,૮૧૭ ૨૭૩,૧૦૮ +૬૨૯૧ +૨.૩૬%

  ગૃહ બાબતો ૨૩૩,૨૧૧ ૨૫૫,૨૩૪ +૨૨,૦૨૩ +૯.૪૪% 

કૃષિ અને સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓ ૧૭૧,૪૩૭ ૧૬૨,૬૭૧ -૮૭૬૬ -૫.૧૧% 

 શિક્ષણ ૧૨૮,૬૫૦ ૧૩૯,૨૮૯ +૧૦,૬૩૯ +૮.૨૭% 

ઊર્જા ૮૧,૧૭૪ ૧,૦૯,૦૨૯ +૨૭,૮૫૫ +૩૪.૩૧% 

આરોગ્ય ૯૮,૩૧૧ ૧,૦૪,૫૯૯ +૬,૨૮૮ +૬.૪૦% 

શહેરી વિકાસ ૯૬,૭૭૭ ૮૫,૫૨૨ -૧૧,૨૫૫ -૧૧.૬૩% 

આઇટી અને ટેલિકોમ ૯૫,૨૯૮ ૭૪,૫૬૦ -૨૦,૭૩૮ -૨૧.૭૬%

 વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ ૬૫,૫૫૩ ૭૦,૨૯૬ +૪,૭૪૩ +૭.૨૪%

 સમાજ કલ્યાણ ૬૦,૦૫૨ ૬૨,૩૬૨ +૨,૩૧૦ +૩.૮૫% 

વૈજ્ઞાનિક વિભાગો ૫૫,૬૭૯ ૫૫,૭૫૬ +૭૭ +૦.૧૪%

 કર વહીવટ — ૪૫,૫૦૦ — — 

બાહ્ય બાબતો — ૨૨,૧૧૯ — — 

નાણા — ૨૦,૬૪૯ — —

 ઉત્તરપૂર્વનો વિકાસ (DoNER) — ૬,૮૧૨ — —