નવી દિલ્હી : કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬માં ઇન્કમ ટેક્સ સ્લેબમાં ભલે કોઈ ફેરફાર ન થયો હોય, પરંતુ સરકારે કરવેરાના માળખાને વધુ સરળ અને પારદર્શક બનાવવા માટે મોટા સુધારાઓની જાહેરાત કરી છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણના જણાવ્યા મુજબ, આગામી ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬થી દેશમાં નવો આવકવેરા કાયદો (New Income Tax Act) અમલી બનશે, જેના કારણે ITR ફાઈલ કરવાની પ્રક્રિયામાં ૭ મોટા ફેરફારો જોવા મળશે.
૧. નવા અને સરળ ITR ફોર્મ:
નવો આવકવેરા કાયદો અમલમાં આવતાની સાથે જ કરદાતાઓ માટે નવા અને અત્યંત સરળ ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફોર્મ જારી કરવામાં આવશે. આ ફેરફાર પાછળનો હેતુ સામાન્ય કરદાતાઓ માટે ટેક્સ ફાઈલિંગની પ્રક્રિયાને ગૂંચવણમુક્ત બનાવવાનો છે.
૨. રિવાઇઝ્ડ રિટર્ન ફાઈલ કરવાની મુદતમાં વધારો:
બજેટ ૨૦૨૬માં કરદાતાઓને મોટી રાહત આપતા રિવાઇઝ્ડ ITR ફાઈલ કરવાની સમયમર્યાદા લંબાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી આ મર્યાદા ૩૧ ડિસેમ્બર હતી, જે હવે મામૂલી પેનલ્ટી સાથે ૩૧ માર્ચ સુધી લંબાવી શકાશે.
૩. રિટર્ન ફાઈલ કરવાની નવી ડેડલાઈન:
 * ITR-1 અને ITR-2: આ ફોર્મ ભરવાની છેલ્લી તારીખમાં કોઈ ફેરફાર કરાયો નથી, જે ૩૧ જુલાઈ જ રહેશે.
 * નૉન-ઓડિટ બિઝનેસ અને ટ્રસ્ટ: આ શ્રેણીના કરદાતાઓ હવે ૩૧ ઓગસ્ટ સુધી રિટર્ન ફાઈલ કરી શકશે.
૪. શેર બાયબેક પર ટેક્સના નવા નિયમો:
શેર બાયબેકથી થતી આવકને હવે તમામ શેરધારકો માટે ‘કેપિટલ ગેઈન’ તરીકે ગણવામાં આવશે. બિઝનેસ પ્રમોટર્સ માટે આ અસરકારક ટેક્સ રેટ ૨૨% અને નૉન-કોર્પોરેટ પ્રમોટર્સ માટે ૩૦% રહેશે.
૫. નુકસાન (Loss) ના કિસ્સામાં અપડેટેડ રિટર્ન:
૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬થી કરદાતાઓ નુકસાન દર્શાવતા કિસ્સામાં પણ અપડેટેડ રિટર્ન ફાઈલ કરી શકશે, જો તેઓ અસલ ITRમાં દર્શાવેલા નુકસાનની રકમને ઘટાડવા માંગતા હોય. આ નિયમ જૂની અને નવી બંને ટેક્સ સિસ્ટમમાં લાગુ પડશે.
૬. NIL ડિડક્શન સર્ટિફિકેટની ઓટોમેટિક પ્રક્રિયા:
નાના કરદાતાઓની TDS સંબંધિત મુશ્કેલીઓ દૂર કરવા માટે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ હવે નિયમ-આધારિત ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ દ્વારા ‘NIL ડિડક્શન સર્ટિફિકેટ’ જારી કરશે, જેથી ટેક્સ કપાતની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બનશે.
૭. વિદેશી સંપત્તિ જાહેર કરવાની ખાસ સ્કીમ:
વિદેશમાં સ્થાયી થયેલા વિદ્યાર્થીઓ, ટેક કર્મચારીઓ અને NRI કરદાતાઓ માટે સરકાર ૬ મહિનાની એકમુશ્ત ‘વિદેશી સંપત્તિ ખુલાસા યોજના’ લાવી છે. આ સ્કીમ હેઠળ કરદાતાઓ નિર્ધારિત મર્યાદાથી ઓછી વિદેશી આવક કે સંપત્તિનો સ્વેચ્છાએ ખુલાસો કરી શકશે.
આ તમામ ફેરફારોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટેક્સ પ્રક્રિયાને ટેકનોલોજી આધારિત બનાવી કરચોરી અટકાવવાનો અને પ્રમાણિક કરદાતાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.