નવી દિલ્‍હી તા. ૨૩ : કેન્‍દ્ર સરકારની નવી નીતિ વીજળી ગ્રાહકોને આંચકો આપી શકે છે. આગામી નાણાકીય વર્ષ (૨૦૨૬-૨૭) થી, દેશમાં વીજળી બિલ દર વર્ષે આપમેળે વધી શકે છે. કેન્‍દ્ર સરકારે બુધવારે બહાર પાડવામાં આવેલી નવી રાષ્ટ્રીય વીજળી નીતિના ડ્રાફટમાં ઇન્‍ડેક્‍સ-લિંક્‍ડ ટેરિફ સિસ્‍ટમનો પ્રસ્‍તાવ મૂક્‍યો હતો.

નવા ડ્રાફટ મુજબ, જો રાજય નિયમનકારી કમિશન સમયસર ટેરિફ નક્કી નહીં કરે, તો વીજળીના દરો એક નિﾍતિ ફોર્મ્‍યુલાના આધારે આપમેળે વધશે. એ નોંધવું જોઈએ કે અત્‍યાર સુધી, રાજકીય કારણોસર રાજયોમાં વીજળીના દર ઘણા વર્ષોથી યથાવત રહ્યા હતા.

નોંધનીય છે કે સંસદના આગામી બજેટ સત્રમાં વીજળી (સુધારા) બિલનો ડ્રાફટ રજૂ કરવામાં આવે તેવી શક્‍યતા છે. તેમાં વીજળી ક્ષેત્રમાં સબસિડીમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો કરવાનો પણ પ્રસ્‍તાવ છે.

ડ્રાફટમાં જણાવાયું છે કે વીજ વિતરણ કંપનીઓએ ગ્રાહકોને વીજ ખરીદી ખર્ચમાં વધારાની માસિક જાહેરાતો આપવી જોઈએ. મંત્રાલયે વીજ ખરીદી ખર્ચમાં વધઘટને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્‍થિરીકરણ ભંડોળ સ્‍થાપવાની ભલામણ કરી છે, જેના કારણે માસિક ગ્રાહક બિલમાં વધારો થઈ શકે છે. સરકારે આ ડ્રાફટ નીતિ પર ૩૦ દિવસની અંદર તમામ હિસ્‍સેદારો પાસેથી જવાબો માંગ્‍યા છે.

ડ્રાફટ નીતિમાં જણાવાયું છે કે, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી, કમિશને એવા ભાવ નક્કી કરવા પડશે જે તે જ સમયે વીજળી ઉત્‍પન્ન કરવા અને પહોંચાડવાના સંપૂર્ણ ખર્ચને આવરી લે. પછીથી ટેરિફ ચૂકવવાની પ્રથા દૂર કરવામાં આવશે. વધુમાં, વીજળીના ભાવ હવે સૂચકાંક (જેમ કે ફુગાવા) સાથે જોડવા જોઈએ.

ઉલ્લેખનીય છે કે ૧૦ વર્ષમાં પહેલીવાર, વીજ કંપનીઓએ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં ઈં ૨,૭૦૦ કરોડનો નફો મેળવ્‍યો હતો. અગાઉ, વીજ કંપનીઓએ પ્રતિ યુનિટ ૪૮ પૈસાનું નુકસાન કર્યું હતું, જે હવે ઘટીને માત્ર ૬ પૈસા થઈ ગયું છે, એટલે કે ખર્ચ અને કમાણી વચ્‍ચેનો તફાવત ઓછો થયો છે.

વાસ્‍તવમાં, SERCs દેશમાં વીજળીના ભાવ નક્કી કરવા માટે જવાબદાર છે. જોકે, રાજકીય કારણોસર, કમિશન ઘણીવાર વીજળીના ભાવમાં વધારો કરતું નથી, જેના કારણે વીજ કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થાય છે અને ભારે નુકસાન થાય છે. એ નોંધવું જોઈએ કે વીજ કંપનીઓ હાલમાં સરકાર પર ૩ લાખ કરોડ રૂપિયાની બાકી છે.

ભારતીય ઉદ્યોગો વિશ્વની સૌથી મોંઘી વીજળી ખરીદે છે. આનું કારણ એ છે કે ખેડૂતો અને ઘરોને ઉદ્યોગો કરતાં વધુ ચાર્જ વસૂલીને સસ્‍તી વીજળી (સબસિડી) આપવામાં આવે છે. આ બંને ક્ષેત્રો દેશની વીજળીનો ૪૫ ટકા વપરાશ કરે છે. હાલમાં, ભારતની વીજ ઉત્‍પાદન ક્ષમતા ૫૦૯ ગીગાવોટ છે. માંગ વાર્ષિક ચાર ટકાના દરે વધી રહી છે અને ૨૦૩૨ સુધીમાં તે બમણી થવાની ધારણા છે.

વીજ વિતરણ કંપનીઓ દરેક યુનિટ પર નુકસાન ભોગવે છે. સરકારી અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩ માં વીજ કંપનીઓ માટે સરેરાશ આવકનો તફાવત પ્રતિ યુનિટ ૦.૫ રૂપિયા જેટલો હતો, જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના ખર્ચ વસૂલ કરી શક્‍યા નથી. દેવું ધીમે ધીમે વધે છે.

નવી નીતિનો ઉદ્દેશ્‍ય આ અંતરને દૂર કરવાનો છે. નવી સિસ્‍ટમ હેઠળ, વીજળીના ભાવોને વાસ્‍તવિક ખર્ચ સાથે જોડવામાં આવશે, જેથી ખર્ચ વધવાની સાથે, ટેરિફમાં પ્રમાણસર સુધારો કરી શકાય, જેથી કંપનીઓને નુકસાન થતું અટકાવી શકાય.

શ્રેણી સરેરાશ      ટેરિફ

                 (રૂ. પ્રતિ યુનિટ)

ઔદ્યોગિક        ૧૦.૦૦

વાણિજિયક      ૧૦.૪૯

EV ચાર્જિંગ      ૧૦.૪૯

ઘરેલું            ૬.૪૭

પુરવઠાનો સરેરાશ ખર્ચ        ૬.૮૨

(નોંધ : ટેરિફ રાજય પ્રમાણે બદલાય છે)