ઓહોહો.. અદાલતોમાં ૫.૪૧ કરોડ કેસ પેન્ડીંગ
તારીખ પે તારીખ.. બંધારણીય સંકટની સ્થિતીઃ પેન્ડીંગ કેસોનો નિકાલ કરવો એ કોર્ટ માટે પડકાર : પેન્ડીંગ કેસોના નિકાલ માટે જજોની ભરતીની સાથે ઈવનિંગ કોર્ટને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરઃ કુલ ૫.૪૧ કરોડ પેન્ડીંગ કેસ પૈકી ૪.૭૬ કરોડ કેસ નીચલી અદાલતોમાં: જેમાં ૩.૬૫ કરોડ કેસ ક્રિમિનલ અને બાકીના સિવિલ છે : સુપ્રિમ કોર્ટમાં ૯૧.૮૯ હજાર કેસ પેન્ડીંગ
નવી દિલ્હી, તા.૨: ભારતમાં ન્યાયતંત્ર સામે સૌથી મોટો પડકાર અબજો રૂપિયાના પેન્ડિંગ કેસોને ઘટાડવાનો છે. દેશભરની નીચલી અદાલતો, હાઈકોર્ટો અને સુપ્રીમ કોર્ટ હાલમાં નોંધપાત્ર પેન્ડન્સીનો સામનો કરી રહી છે. ૨૮ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૫ સુધીમાં નેશનલ જ્યુડિશિયલ ડેટા ગ્રીડના ડેટા અનુસાર, નીચલી અદાલતો, હાઈકોર્ટો અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં કુલ ૫૪.૧ મિલિયન કેસ પેન્ડિંગ છે. દેશભરની નીચલી અદાલતોમાં ૪૭.૬ મિલિયન કેસ પેન્ડિંગ છે. આમાંથી ૩૬.૫ મિલિયન ફોજદારી બાબતો છે, અને બાકીના સિવિલ બાબતો છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં નીચલી અદાલતોમાં કુલ ૧૧.૩ મિલિયન કેસ પેન્ડિંગ છે. દરમિયાન, દિલ્હીમાં નીચલી અદાલતોમાં ૧૫.૮૫ લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ડેટા અનુસાર, હાલમાં ૯૧,૮૯૨ કેસ પેન્ડિંગ છે. રાજ્યની હાઈકોર્ટોમાં ૬૩.૬૭ લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. આ પેન્ડન્સીમાંથી, ૧૯.૦૧ લાખ કેસ ફોજદારી છે, જ્યારે ૪૪.૬૫ લાખ કેસ સિવિલ બાબતોના છે.
કેસ પેન્ડન્સી અંગે ચિંતા, મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે નવેમ્બરમાં શપથ લેતા પહેલા જણાવ્યું હતું કે તેમની પ્રાથમિકતા પેન્ડન્સીને નિયંત્રિત કરવાની રહેશે. તેમણે કહ્યું, અમે પહેલા તેને કેવી રીતે ઘટાડવું તે જોઈશું અને આ પ્રાપ્ત કરવા માટે, ઉપલબ્ધ સંસાધનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ કરવામાં આવશે. ગયા વર્ષે ૧૧ જુલાઈના રોજ, કાયદા મંત્રાલયે વિવિધ કેન્દ્ર સરકારના મંત્રાલયો અને વિભાગોને માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી જેથી સરકાર પક્ષકાર હોય તેવા કેસોનો ઝડપી નિકાલ સુનિﾍતિ કરી શકાય. કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક કાર્યાલય મેમોરેન્ડમમાં જણાવાયું છે કે આ SOP
બિનજરૂરી મુકદ્દમાને રોકવામાં અને આંતર-વિભાગીય સંકલનને સુધારવામાં મદદ કરશે.
પેન્ડિંગ કેસ વિશે હકીકતોઃ સુપ્રીમ કોર્ટમાં ૯૧.૮૯ હજાર કેસ પેન્ડિંગ છે. હાઈકોર્ટમાં ૬૩.૬૭ લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. નીચલી અદાલતોમાં ૪.૭૬ કરોડ કેસ પેન્ડિંગ છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં ૧૫.૮૫ લાખ કેસ પેન્ડિંગ છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં ૧ ખાલી જગ્યા. હાઈકોર્ટમાં ૨૯૭ ખાલી જગ્યાઓ. નીચલી અદાલતોમાં ૪૮૫૫ ખાલી જગ્યાઓ.
નિષ્ણાતો કહે છે - પેન્ડન્સી એક બંધારણીય કટોકટી છેઃ નિવળત્ત જિલ્લા ન્યાયાધીશ અને કાનૂની નિષ્ણાત કામિની લાઉ દલીલ કરે છે કે ભારતમાં ન્યાયિક કેસોનો બેકલોગ હવે માત્ર આંકડાકીય સમસ્યા નથી, પરંતુ તે એક બંધારણીય કટોકટી બની ગઈ છે જે ન્યાયની અર્થપૂર્ણ પહોંચને અસર કરે છે. આ સંદર્ભમાં, સપ્રીમ કોર્ટની ઝોનલ બેન્ચની સ્થાપના પર વિચાર કરી શકાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટની કલ્પના મુખ્યત્વે બંધારણીય અદાલત અને અંતિમ અર્થઘટનની અદાલત તરીકે કરવામાં આવી હતી.
જો કે, સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પેન્ડિંગ કેસોનો મોટો ભાગ ખાસ રજા અરજીઓ છે, જે સેવા બાબતો, જમીન વિવાદો અને સામાન્ય નાગરિક અને ફોજદારી અપીલો સાથે સંબંધિત છે, જેનો નિકાલ હાઈકોર્ટ સ્તરે થવો જોઈએ. ઉત્તર, દક્ષિણ, પૂર્વ અને પﾍમિમાં ચાર કાયમી ઝોનલ બેન્ચની સ્થાપના, નવી દિલ્હીમાં કાયમી ધોરણે રહેતી બંધારણીય બેન્ચ સાથે, ન્યાયની પહોંચનું વિકેન્દ્રીકરણ કરશે, જેનાથી અરજદારો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા ભૌગોલિક અને આર્થિક અવરોધોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે.
દેશભરની અદાલતોમાં કરોડો રૂપિયાના પડતર કેસોને ઘટાડવા માટે, ન્યાયાધીશો માટેની ખાલી જગ્યાઓ ભરવા જોઈએ અને ઇવિંગ કોર્ટને બઢતી આપવી જોઈએ. સંક્ષિપ્ત ટ્રાયલ હાથ ધરવા જોઈએ અને સમયબદ્ધ ટ્રાયલ સુનિﾍતિ કરવી જોઈએ. (રર.૬)
(12:08 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
