તહેરાન તા.૨: ઈરાનના લોકોએ બળવો કર્યો છે. સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્‍લાહ અલી ખામેનીની સૈન્‍ય દ્વારા લોખંડી મુઠ્ઠી દ્વારા નિયંત્રિત દેશમાં, લોકોએ પોતાનો ડર બાજુ પર મૂકી દીધો છે અને સરમુખત્‍યારશાહી મુર્દાબાદના નારા લગાવતા રસ્‍તાઓ પર ઉતરી આવ્‍યા છે. જવાબમાં, ઇસ્‍લામિક સરકારે તેના સૈનિકો તૈનાત કર્યા છે. ગુરુવાર, ૧ જાન્‍યુઆરીના રોજ, ઘણા ઈરાની શહેરોમાં વિરોધીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્‍ચે અથડામણ થઈ હતી, જેમાં ઓછામાં ઓછા સાત લોકો માર્યા ગયા હતા.ઈરાનમાં સરકાર સામે લોકોનો ગુસ્‍સો ફાટી નીકળ્‍યો છે. સરકાર સામે શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો ગ્રામીણ વિસ્‍તારોમાં પણ ફેલાઈ ગયા છે. હિસામાં સાત લોકો માર્યા ગયા છે, જેમાં ઈરાનના અર્ધલશ્‍કરી દળોનો એક સૈનિક પણ સામેલ છે. ગુરુવારે પાંચ લોકો માર્યા ગયા હતા, જ્‍યારે બુધવારે બીજા એકનું મોત થયું હતું. અથડામણમાં ઈરાનના અર્ધલશ્‍કરી દળોનો એક સૈનિક પણ માર્યો ગયો હતો, જ્‍યારે ૧૩ થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા.

ઈરાનમાં હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન થયેલા મૃત્‍યુ બાદ, વિરોધીઓ નિયંત્રણ ગુમાવી રહ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેહરાનથી શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો હવે ઈરાનના ૫૦ થી વધુ શહેરોમાં ફેલાઈ ગયા છે. વધતી જતી મોંઘવારીને લઈને શરૂ થયેલા આ વિરોધ પ્રદર્શનો સુરક્ષા દળો દ્વારા કરવામાં આવેલા કડક કાર્યવાહી બાદ વધુ તીવ્ર બન્‍યા છે. સૌથી વધુ હિસક અથડામણો તેહરાનથી ૩૦૦ કિલોમીટર દક્ષિણપﾍમિમાં સ્‍થિત અજના શહેરમાં થઈ હતી. આ શહેર ઈરાનના લોરેસ્‍તાન પ્રાંતમાં આવેલું છે.

ઈરાનના લોરેસ્‍તાનમાં સુરક્ષા દળો અને સશષા વિરોધીઓ વચ્‍ચે ભીષણ અથડામણ થઈ. અહેવાલો દર્શાવે છે કે વિરોધીઓએ ગવર્નરની ઓફિસમાં આગ લગાવી દીધી છે. અહેવાલો દર્શાવે છે કે વિરોધીઓએ કેટલાક શહેરોમાં ઈરાની રિવોલ્‍યુશનરી ગાર્ડની ઇમારતો પર પણ કબજો કર્યો છે. વિરોધીઓએ કોર્ટની ઇમારતો પર પણ કબજો કર્યો છે. ઈરાની રાજ્‍ય મીડિયાએ છ લોકોની ધરપકડનો અહેવાલ આપ્‍યો છે, પરંતુ આ ધરપકડનું કારણ સ્‍પષ્ટ કર્યું નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અનુસાર, વિવિધ શહેરોમાં ૨૦ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

ઈરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શનોની શ્રેણી રાજધાની તેહરાનમાં શરૂ થઈ. શરૂઆતમાં, તેહરાનના વેપારીઓએ બગડતી વ્‍યવસાયિક સ્‍થિતિ સામે વિરોધ કૂચ યોજી હતી. ત્‍યારબાદ, તેહરાન યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ પણ વેપારીઓના વિરોધમાં જોડાયા હતા. આ પછી, આંદોલન અન્‍ય શહેરોમાં ફેલાઈ ગયું, અને હવે સમગ્ર ઈરાનમાં વિરોધીઓ રસ્‍તાઓ પર છે.

એ નોંધવું જોઈએ કે ૧૯૭૯ની ઇસ્‍લામિક ક્રાંતિ પછી, યુએસ અને યુરોપિયન દેશોએ ઈરાન પર પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. આ પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનની નાણાકીય સ્‍થિતિ કથળી છે. ગયા વર્ષે જૂનમાં ઇઝરાયલ સાથેની અથડામણ અને ત્‍યારબાદ અમેરિકાના બોમ્‍બમારા બાદ, ઇરાને પરમાણુ ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો સાથેનો સહયોગ સ્‍થગિત કરી દીધો. આ પછી, અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશોએ ઇરાન પર નવા પ્રતિબંધો લાદ્યા.

પ્રતિબંધોને કારણે ઇરાનના ચલણ, રિયાલનું મૂલ્‍ય ઘટી ગયું છે. એક વર્ષ પહેલાં આશરે ૮૦૦,૦૦૦ રિયાલના મૂલ્‍યનો એક અમેરિકન ડોલર હવે આશરે ૧.૫ મિલિયન રિયાલનો થાય છે. ઇરાનમાં ફુગાવાનો દર હાલમાં ૫૦ ટકા છે. જાહેર ગુસ્‍સાને જોઈને, ઇરાની સરકાર પણ પાછળ પડી ગઈ છે. ઇરાની સરકારે કહ્યું કે તે લોકોની ચિતા કરે છે અને વિરોધીઓની વાત સાંભળી રહી છે.

ઈરાની સરકારના પ્રવક્‍તા ફાતિમા મોહજીરાનીએ કહ્યું, હું ફરી એકવાર કહેવા માંગુ છું કે ભલે આપણા નાગરિકો વિરોધ કરી રહ્યા હોય, અને ભલે તેમના વિરોધ અત્‍યંત હિસક હોય, પણ તેમની વાત સાંભળવી એ સરકારની ફરજ છે. અમે સંવાદ દ્વારા શાંતિ સ્‍થાપિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરીશું. સંવાદ પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે અને સુધારાઓ ચાલી રહ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિએ આદેશ આપ્‍યો છે કે સંવાદ માટે વાતાવરણ બનાવવામાં આવે, અને, ઇન્‍શાઅલ્‍લાહ, આપણે ટૂંક સમયમાં સમાજ અને અર્થતંત્રમાં સ્‍થિરતા જોઈશું.(૩૮.૨૨)