નવી દિલ્હી :વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન પર્વતમાળાઓમાંની એક એવી અરવલ્લીના અસ્તિત્વ પર ફરી એકવાર સંકટના વાદળો ઘેરાયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટની પોતાની સેન્ટ્રલ એમ્પાવર્ડ કમિટી (CEC) એ ગંભીર ચેતવણી આપી હોવા છતાં, અદાલતે સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવિત અરવલ્લીની 'નવી વ્યાખ્યા' ને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ વિવાદ ત્યારે વકર્યો જ્યારે કેન્દ્રીય પર્યાવરણ મંત્રાલયે અરવલ્લી પર્વતમાળા માટે માત્ર ૧૦૦ મીટરની મર્યાદા નક્કી કરી, જેની સામે નિષ્ણાતોએ સખત વાંધો ઉઠાવ્યો છે. CEC ના મતે, જો વૈજ્ઞાનિક માપદંડોને નેવે મૂકવામાં આવશે, તો રાજસ્થાન અને હરિયાણાના પર્યાવરણને ક્યારેય ન ભરી શકાય તેવું નુકસાન થશે.

આ કાયદાકીય ખેંચતાણમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે, ફોરેસ્ટ સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા (FSI) એ પહાડોની સુરક્ષા માટે ૩ ડિગ્રી ઢોળાવનું ધોરણ નક્કી કર્યું હતું, પરંતુ નવી વ્યાખ્યામાં તેને નજરઅંદાજ કરવામાં આવ્યો હોય તેવું જણાય છે. CEC એ કોર્ટના એમિકસ ક્યુરીને પત્ર લખીને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પહાડોની ઇકોલોજીનું રક્ષણ કરવા માટે જૂના કડક નિયમો જ જરૂરી છે. તેમ છતાં, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ આવેલી ભલામણોમાં કમિટીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી સુપ્રીમ કોર્ટ આખરી નિર્ણય ન લે ત્યાં સુધી રાજસ્થાનની ૧૬૪ ખાણકામ (માઇનિંગ) લીઝના નવીકરણ પર રોક લગાવવી જોઈએ.

માઇનિંગ માફિયાઓ અને ઉદ્યોગ જગત માટે આ નવી વ્યાખ્યા એક મોટી રાહત સમાન હોઈ શકે છે, પરંતુ પર્યાવરણવિદો તેને 'અરવલ્લીનું મૃત્યુઘંટ' માની રહ્યા છે. રાજસ્થાનના અનેક વિસ્તારોમાં ફેલાયેલી ૧૬૪ ખાણકામની દરખાસ્તો અત્યારે લટકેલી છે. CEC એ કોર્ટને વિનંતી કરી છે કે પર્યાવરણીય સંતુલન જાળવવા માટે આ લીઝને આગળ ધપાવવી જોઈએ નહીં. પર્વતમાળાના સંરક્ષણ માટે બનેલી સમિતિ અને સરકારના પ્રસ્તાવ વચ્ચેનો આ વિરોધાભાસ હવે સુપ્રીમ કોર્ટના આંગણે પહોંચ્યો છે, જેના પર આવનારા દિવસોમાં મોટી સુનાવણી થઈ શકે છે.

અરવલ્લી પર્વતમાળા માત્ર પથ્થરોનો ઢગલો નથી, પરંતુ તે થરના રણને દિલ્હી અને હરિયાણા તરફ આગળ વધતું રોકનારી કુદરતી દીવાલ છે. જો અહીં બેફામ માઇનિંગને છૂટ આપવામાં આવશે, તો પશ્ચિમ ભારતની આબોહવા પર તેની વિનાશક અસર પડશે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ વિકાસની જરૂરિયાત અને પર્યાવરણના રક્ષણ વચ્ચે કેવી રીતે સંતુલન સાધે છે. હાલમાં તો નવી વ્યાખ્યાને મળેલી મંજૂરીએ પર્યાવરણ પ્રેમીઓમાં ચિંતા અને આક્રોશ ફેલાવ્યો છે, કારણ કે આ નિર્ણય લાખો વર્ષ જૂની પર્વતમાળાના ભવિષ્યને નક્કી કરશે.