કોરોના પછી વાયુ પ્રદુષણ સૌથી મોટુ સ્વાસ્થ્ય સંકટ
છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં હ્રદયરોગની બિમારી વધવા પાછળનું મોટું કારણ મેદસ્વીતા નહી પણ શહેરમાં કાર સહિતના વાહનો અને વિમાનથી નીકળતો ઝેરિલો ધુમાડો છે : ેફસાની બિમારી કુદકેને ભુસ્કે વધી રહી છેઃ જેની જાણ પણ થતી નથી અને ઈલાજ પણ થતો નથીઃ આમ અજાણી બિમારી મોટી લહેરની જેમ આવી રહી છે જે લોકો ઉપર ભારે પડશે
નવી દિલ્હી, તા.૨૬: કોવિડ-૧૯ મહામારી પછી વાયુ પ્રદૂષણ દેશની સૌથી મોટી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. બ્રિટનમાં રહેતા ભારતીય મૂળના ફેફસાના નિષ્ણાત ડૉક્ટરે ચેતવણી આપી છે કે જો તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો પરિસ્થિતિ દર વર્ષે વધુ ખરાબ થશે. તેમણે કહ્યું કે ફેફસાને લગતા રોગો શાંતિથી વધી રહ્યા છે, જે શોધી શકાતા નથી અને સારવાર પણ નથી થઈ રહ્યા. ઘણા અગ્રણી બ્રિટિશ ડૉક્ટરોએ જણાવ્યું હતું કે આ અદ્રશ્ય રોગો એક વિશાળ લહેરની જેમ આવી રહ્યા છે, જે લોકોના જીવન અને આરોગ્ય પ્રણાલી પર ભારે અસર કરશે.
ડોક્ટરો માને છે કે છેલ્લા દસ વર્ષમાં હૃદય રોગમાં વધારો થવાનું મુખ્ય કારણ સ્થૂળતા નથી, પરંતુ શહેરોમાં વાહનો અને વિમાનોમાંથી નીકળતો ઝેરી ધુમાડો છે. ભારત, બ્રિટન અને અન્ય દેશોના મુખ્ય શહેરોમાં આ સમસ્યા વધુ પ્રચલિત છે.
લિવરપૂલમાં રહેતા કન્સલ્ટન્ટ ફેફસાના ડૉક્ટર અને ભારતીય આરોગ્ય મંત્રાલયની કોવિડ સલાહકાર સમિતિના ભૂતપૂર્વ સભ્ય મનીષ ગૌતમે જણાવ્યું હતું કે ઉત્તર ભારતમાં લાખો લોકો પહેલાથી જ આ પ્રદૂષણથી પ્રભાવિત થઈ ચૂકયા છે. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે દેખાતા રોગો ફક્ત હિમશિલાની ટોચ છે. એક મોટી, અદ્રશ્ય સમસ્યા નીચે ઉભરી રહી છે, જે ફેફસાના ગંભીર રોગોનું કારણ બની રહી છે. ગૌતમના મતે, વર્ષોથી પ્રદૂષિત હવા ફેફસાના સંકટને વધારી રહી છે. તેમણે સરકારી નીતિ નિર્માતાઓને વહેલા નિદાન અને સારવાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા વિનંતી કરી, અને ફેફસાના આરોગ્ય કાર્ય દળની તાત્કાલિક રચના કરવાનું સૂચન કર્યું.
ગૌતમને બ્રિટનની રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સેવામાં ૨૦ વર્ષથી વધુનો અનુભવ છે. તેમણે કહ્યું કે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પગલાં જરૂરી હોવા છતાં, તે હવે પૂરતા નથી. ભારતે ક્ષય રોગ જેવા રોગોને નિયંત્રિત કરવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે, જ્યાં વહેલા નિદાન અને યોગ્ય સારવારથી નોંધપાત્ર ફરક પડ્યો છે. ફેફસાના રોગો માટે હવે આવી જ તાકીદ અને ભંડોળની જરૂર છે. ડિસેમ્બરમાં, દિલ્હીની હોસ્પિટલોમાં શ્વસન સમસ્યાઓ ધરાવતા દર્દીઓમાં ૨૦ થી ૩૦ ટકાનો વધારો જોવા મળ્યો, જેમાંથી ઘણા યુવાનો હતા જેઓ પહેલીવાર આ સ્થિતિનો અનુભવ કરી રહ્યા હતા.
લંડનની સેન્ટ જ્યોર્જ યુનિવર્સિટી હોસ્પિટલના માનદ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ રાજય નારાયણે જણાવ્યું હતું કે વાયુ પ્રદૂષણને હૃદય, શ્વસન, મગજ અને એકંદર શરીરના રોગો સાથે જોડતા મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવા છે. જો આને અવગણવામાં આવે તો, આરોગ્ય અને અર્થતંત્ર પરનો ભાર વધશે. તેમણે સમજાવ્યું કે નાના પગલાં તાત્કાલિક અસર કરી શકે છે, પરંતુ વાસ્તવિક ઉકેલ લાંબા ગાળાની નીતિઓમાં રહેલો છે જે સ્વચ્છ હવા પર ભાર મૂકે છે, સંવેદનશીલ લોકોનું રક્ષણ કરે છે અને બધા જવાબદારોને જવાબદાર બનાવે છે.
નારાયણે ચેતવણી આપી હતી કે માથાનો દુખાવો, થાક, હળવી ઉધરસ, ગળામાં દુખાવો, પેટની સમસ્યાઓ, સૂકી આંખો, ત્વચા પર ફોલ્લીઓ અને વારંવાર ચેપ જેવા શરૂઆતના લક્ષણો ઘણીવાર નાના તરીકે નકારી કાઢવામાં આવે છે, પરંતુ આ ગંભીર ક્રોનિક બીમારીઓના શરૂઆતના સંકેતો હોઈ શકે છે.
કેન્દ્રીય પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરીએ મંગળવારે સ્વીકાર્યું કે દિલ્હીના લગભગ ૪૦ ટકા પ્રદૂષણ પરિવહન ક્ષેત્રમાંથી આવે છે કારણ કે તે અશ્મિભૂત ઇંધણ પર વધુ નિર્ભર છે. તેમણે સ્વચ્છ વિકલ્પોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકયો અને બાયોફયુઅલ અપનાવવાને પ્રોત્સાહન આપવા હાકલ કરી.
ર્બમિંગહામની મિડલેન્ડ મેટ્રોપોલિટન યુનિવર્સિટી હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજિસ્ટ પ્રોફેસર ડેરેક કોનોલીએ જણાવ્યું હતું કે સ્પષ્ટ દેખાતા દિવસોમાં પણ, પ્રદૂષિત શહેરોમાં લોકો અદ્રશ્ય હૃદય જોખમોનો સામનો કરે છે. તેમણે સમજાવ્યું કે હૃદય રોગ ધીમે ધીમે વિકસે છે, પરંતુ કયારેક ઝડપથી બગડે છે. તે એક મૌન ખતરો છે. મોટાભાગના લોકો તેમના જોખમને સમજી શકતા નથી કારણ કે સૂક્ષ્મ કણો અદ્રશ્ય છે અને બ્લડ પ્રેશર અથવા કોલેસ્ટ્રોલ જેટલી સરળતાથી માપી શકાતું નથી. આપણે બધા પ્રભાવિત છીએ, એવા દિવસોમાં પણ જ્યારે પ્રદૂષણ ઓછું લાગે છે.
કોનોલીએ છેલ્લા દસ વર્ષમાં હૃદય રોગમાં વધારો થવાનું કારણ સ્થૂળતા હોવા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેમનું માનવું છે કે વાહનો અને વિમાનોમાંથી ઝેરી ઉત્સર્જન મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
સંસદના તાજેતરના શિયાળુ સત્રમાં, સરકારે જણાવ્યું હતું કે ઉચ્ચ હવા ગુણવત્તા સૂચકાંક સ્તર અને ફેફસાના રોગ વચ્ચે સીધો સંબંધ સાબિત કરતો કોઈ ચોક્કસ ડેટા નથી. જો કે, તેણે સ્વીકાર્યું કે વાયુ પ્રદૂષણ શ્વસન સમસ્યાઓ અને સંબંધિત બીમારીઓને ઉત્તેજિત કરે છે.
આરોગ્ય મંત્રાલયે સંસદમાં રજૂ કરેલા ડેટામાં જણાવ્યું હતું કે દિલ્હીમાં છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં તીવ્ર શ્વસન રોગોના ૨૦૦,૦૦૦ થી વધુ કેસ નોંધાયા છે, જેમાં લગભગ ૩૦,૦૦૦ લોકોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર પડી છે.
ધ લેન્સેટ કાઉન્ટડાઉન ઓન હેલ્થ એન્ડ ક્લાઈમેટ ચેન્જ ૨૦૨૫ મુજબ, ભારતમાં PM૨.૫ પ્રદૂષણને કારણે ૨૦૨૨ માં ૧.૭ મિલિયનથી વધુ લોકો મળત્યુ પામશે તેવી ધારણા છે. આમાંથી, રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ માટે વપરાતા પેટ્રોલથી ૨૬૯,૦૦૦ લોકો મળત્યુ પામ્યા હતા.
મે મહિનામાં, ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓન ક્લીન ટ્રાન્સપોર્ટેશન દ્વારા કરવામાં આવેલા એક વૈશ્વિક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે રોડ ટ્રાન્સપોર્ટના ઉત્સર્જનને રોકવા માટેની નીતિઓ ૨૦૪૦ સુધીમાં વિશ્વભરમાં ૧.૯ મિલિયન લોકોના જીવ બચાવી શકે છે અને બાળકોમાં અસ્થમાના ૧.૪ મિલિયન નવા કેસોને અટકાવી શકે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોએ વારંવાર ચેતવણી આપી છે કે વાયુ પ્રદૂષણ જાહેર આરોગ્ય પર નોંધપાત્ર અસર કરી રહ્યું છે અને તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની જરૂર છે. ગૌતમે જણાવ્યું હતું કે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પર સરકારનો નવેસરથી ભાર જરૂરી અને મુલતવી છે, પરંતુ માત્ર નિવારણ હવે પૂરતું નથી.
(2:57 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
