ભુવનેશ્વર : ઓડિશાના ભુવનેશ્વરમાં બિંદુ સરોવરના કિનારે આવેલું અનંત વાસુદેવ મંદિર ભગવાન વિષ્ણુના સૌથી પ્રાચીન અને ચમત્કારિક મંદિરોમાંનું એક છે. આ મંદિરની ખાસિયત એ છે કે અહીં પુરીના જગન્નાથ મંદિરની જેમ જ અત્યંત પવિત્ર 'મહાપ્રસાદ' તૈયાર કરવામાં આવે છે. સદીઓથી અહીં એક જ પરંપરા મુજબ રસોઈ બનાવવામાં આવે છે, જેની સુગંધ માત્રથી ભક્તો ભક્તિમય બની જાય છે.
ચૂલા પર માટીના વાસણોમાં રંધાતો પવિત્ર પ્રસાદ
અહીં મહાપ્રસાદ બનાવવાની પદ્ધતિ આજે પણ પ્રાચીન છે. આધુનિક ગેસ કે સગડીને બદલે અહીં ગાયના છાણના છાણાની આગ પર રસોઈ બનાવવામાં આવે છે. 56 ભોગનો આ પ્રસાદ માત્ર માટીના વાસણોમાં જ તૈયાર થાય છે. આ પ્રસાદમાં ચોખા, કઠોળ, નારિયેળ અને વિવિધ દેશી શાકભાજીનો ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ લસણ, ડુંગળી કે ટામેટાંનો ઉપયોગ કડકપણે વર્જિત છે. આ પ્રસાદ સૌથી પહેલા ભગવાનને અર્પણ કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ જ ભક્તોમાં વહેંચાય છે.
મહાભારત અને સુદર્શન ચક્રનું રહસ્ય
મંદિરના ગર્ભગૃહમાં સ્થાપિત ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અત્યંત અનોખી છે. સામાન્ય રીતે ભગવાનના ચાર હાથમાં વિવિધ આયુધ હોય છે, પરંતુ અહીં તેમના જમણા હાથમાં સુદર્શન ચક્ર છે. પૌરાણિક કથા મુજબ, મહાભારતના યુદ્ધમાં ભગવાન કૃષ્ણે શસ્ત્ર ન ઉપાડવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી, પરંતુ ભક્ત અર્જુનની રક્ષા માટે તેમણે પોતાની પ્રતિજ્ઞા બાજુ પર મૂકીને સુદર્શન ચક્ર ઉપાડ્યું હતું. આ મંદિરમાં ભગવાન વિષ્ણુ તે જ ઉગ્ર છતાં દયાળુ સ્વરૂપમાં બિરાજમાન છે.
સ્થાપત્યકળા અને પવિત્રતાનો સંગમ
મંદિરનું ગોપુરમ અને શિખર પ્રાચીન કળાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. અહીં ભગવાન વિષ્ણુની સાથે ભગવાન બલરામ અને દેવી સુભદ્રાની પણ પૂજા થાય છે. આ કારણે જ તેને 'બીજું જગન્નાથ મંદિર' પણ કહેવામાં આવે છે. મંદિરની દીવાલો પર કરવામાં આવેલી સુંદર કોતરણી ભક્તોને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે. બિંદુ સરોવરનું પાણી પણ અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે, જેમાં સ્નાન કરીને ભક્તો ભગવાન અનંત વાસુદેવના દર્શન કરવા પહોંચે છે.