નવી દિલ્હી : બિહાર સહિત અનેક રાજ્યોમાં ચાલી રહેલી વ્યાપક મતદાર સુધારણા (SIR - Systematic Voter Revision) પ્રક્રિયાની માન્યતા અને પારદર્શિતાને પડકારતી અરજીઓ પર મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી, જે દરમિયાન કોર્ટરૂમમાં ભારે ગરમાવો જોવા મળ્યો. મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંત અને ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચ સમક્ષ વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે ચૂંટણી પંચ (EC) વિશે આકરી ટિપ્પણી કરી, જેમાં તેમણે કહ્યું કે દેશમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો ECને 'સરમુખત્યારશાહી' સંસ્થા માને છે.
પ્રશાંત ભૂષણની આ સ્પષ્ટ ટિપ્પણી પર CJI સૂર્યકાંતે તરત જ હસ્તક્ષેપ કર્યો. તેમણે મક્કમ સ્વરમાં ભૂષણને સંયમ જાળવવાની વિનંતી કરતા કહ્યું, "કૃપા કરીને આવી સ્પષ્ટ ટિપ્પણીઓ કરવાનું ટાળો; કૃપા કરીને તમારા મુદ્દાને તમારા મુદ્દા સુધી મર્યાદિત રાખો." CJIના આ વલણથી સ્પષ્ટ થયું કે કોર્ટ માત્ર અરજીઓના કાનૂની તથ્યો અને નિયમોનું પાલન થઈ રહ્યું છે કે નહીં તે જ તપાસશે, સંસ્થાઓના વ્યાપક મૂલ્યાંકન પર ધ્યાન આપશે નહીં.
અરજદારોના ગંભીર આક્ષેપો
અરજદારોની મુખ્ય દલીલ એ હતી કે ચૂંટણી પંચ દ્વારા SIR પ્રક્રિયા 'તાત્કાલિક, વ્યાપક અને અપારદર્શક રીતે' હાથ ધરવામાં આવી રહી છે, જે મોટા પાયે મતદાર યાદી સુધારણાની નવી પદ્ધતિ છે.
•    પારદર્શિતાનો અભાવ: પ્રશાંત ભૂષણે દાવો કર્યો કે SIR ની ઝડપ એટલી વધારે છે કે તેનાથી ક્ષેત્ર સ્તરે ફરજ બજાવતા BLOs (બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ) પર ભારે દબાણ છે. તેમણે એવો ગંભીર આક્ષેપ પણ કર્યો કે આ દબાણને કારણે 30 BLOs એ આત્મહત્યા કરી છે અને પ્રવાસીઓના નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર થવાનું જોખમ છે. તેમણે ડેટા જાહેર ન કરવા બદલ પારદર્શિતાના અભાવ પર સવાલ ઉઠાવ્યા.
•    દસ્તાવેજીકરણમાં ફેરફાર: વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ દલીલ કરી કે દસ્તાવેજીકરણના ધોરણો વારંવાર બદલાય છે. તેમણે કહ્યું કે આજે 'X' સિસ્ટમ છે, કાલે 'Y' અને પછી 'Z' હોઈ શકે છે, જેનાથી મતદારો પ્રભાવિત થાય છે.
આ સમગ્ર વિવાદ હવે એક ટેકનિકલ મુદ્દો નહીં, પરંતુ લોકશાહી વિશ્વાસનો મુદ્દો બની ગયો છે. CJI એ સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટ માત્ર કાનૂની નિયમો સુધી જ સીમિત રહીને સુનાવણી કરશે. સુપ્રીમ કોર્ટે આજની સુનાવણી પૂર્ણ કરીને આગામી સુનાવણી 4 ડિસેમ્બરે નક્કી કરી છે, જે સમગ્ર SIR વિવાદની દિશા નક્કી કરી શકે છે.