નવી દિલ્હી : ભારતીય શ્રમ બજારની સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર અને માળખાકીય સુધારો જોવા મળ્યો છે. સત્તાવાર ડેટા મુજબ, છેલ્લા છ વર્ષમાં ભારતનો બેરોજગારી દર (Unemployment Rate) 6.0% થી ઘટીને 3.2% થયો છે. તાજેતરના વાર્ષિક સામયિક શ્રમ બળ સર્વેક્ષણ (PLFS) અનુસાર, 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ માટે સામાન્ય સ્થિતિ પર બેરોજગારીનો દર 2017-18 માં 6.0% હતો, જે 2023-24 માં ઘટીને 3.2% થયો છે.
આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) એ હવે PLFS ને સુધારીને માસિક અંદાજો રજૂ કરવાનું પણ શરૂ કર્યું છે. નવા માસિક ડેટા મુજબ, ઓગસ્ટ 2025 માં 15 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે બેરોજગારી 5.1% અને સપ્ટેમ્બર 2025 માં 5.2% હતી. શહેરી બેરોજગારી (6.7% અને 6.8%) ગ્રામીણ બેરોજગારી (4.3% અને 4.6%) કરતાં વધુ જોવા મળી હતી.
વિવિધ યોજનાઓ દ્વારા રોજગાર સર્જન પર ભાર
શ્રમ મંત્રાલયે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે "રોજગારી સર્જન અને રોજગારક્ષમતામાં સુધારો એ સરકારની પ્રાથમિકતા છે." સરકારે મહિલાઓ, SC અને ST સહિત તમામની ભાગીદારી વધારવા માટે અનેક યોજનાઓ અમલમાં મૂકી છે. આમાં PMEGP, MGNREGS, PLI યોજના, PMKVY, PM SVANidhi અને સ્ટાર્ટ અપ ઇન્ડિયા જેવી મુખ્ય યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
મંત્રાલયે માહિતી આપી હતી કે પ્રધાનમંત્રી વિકાસ ભારત રોજગાર યોજના નામની નવી યોજના પણ શરૂ કરવામાં આવી છે, જેનો હેતુ બે વર્ષમાં ₹99,446 કરોડના ખર્ચે 3.5 કરોડથી વધુ નોકરીઓનું સર્જન કરવાનો છે. મહિલાઓની રોજગારક્ષમતા સુધારવા માટે વ્યાવસાયિક તાલીમ અને ક્રેચ સુવિધાઓ સહિતની લક્ષિત પહેલો પણ શરૂ કરવામાં આવી છે.
શ્રમ સંહિતામાં મહિલાઓ માટે વિશેષ સુરક્ષા
સરકારે મહિલા કામદારો માટે સમાન તક અને અનુકૂળ કાર્ય વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે શ્રમ કાયદાઓમાં રક્ષણાત્મક જોગવાઈઓ શામેલ કરી છે. સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, 2020 માં 26 અઠવાડિયાની ચૂકવણી કરેલ પ્રસૂતિ રજા અને 50 કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતી સંસ્થાઓમાં ફરજિયાત ક્રેચ સુવિધાની જોગવાઈ છે. આ ઉપરાંત, વ્યવસાયિક સલામતી, આરોગ્ય અને કાર્યકારી પરિસ્થિતિઓ સંહિતા, 2020 મહિલાઓને તેમની સંમતિથી સવારે 6 વાગ્યા પહેલા અને સાંજે 7 વાગ્યા પછી પણ કામ કરવાના અધિકારની ખાતરી આપે છે.