દેહરાદૂન. ઉત્તરાખંડના પહાડી જિલ્લાઓ સતત આફતોનો ભોગ બની રહ્યા છે. ચોમાસાની ઋતુમાં પૂર અને વાદળ ફાટવાથી દર વર્ષે વિનાશ સર્જાય છે. દર વર્ષે આ આફતોમાં સેંકડો લોકો પોતાના જીવ ગુમાવે છે. તાજેતરમાં જ ઉત્તરકાશીના ધારાલીમાં ભયંકર પૂર આવ્યું હતું. જેણે ઉત્તરાખંડના લોકો માટે જૂની આફતોના ઘા ફરી તાજા કર્યા. ચાલો જાણીએ ઉત્તરાખંડની સાત મોટી કુદરતી આફતો વિશે.

૧૮ સપ્ટેમ્બર ૧૮૮૦ ના રોજ, નૈનીતાલ એક કુદરતી આફતથી ખૂબ જ ઘાયલ થયું હતું. બે દિવસ સુધી સતત વરસાદને કારણે, મલ્લીતાલ વિસ્તારમાં ભારે ભૂસ્ખલન થયું. આ દરમિયાન ૧૫૧ લોકો જીવતા દટાઈ ગયા. ભૂસ્ખલનના કાટમાળથી સપાટ જમીન ઢંકાઈ ગઈ અને નૈના દેવી મંદિરને નુકસાન થયું.

 

ઉત્તરકાશી ભૂકંપ

૨૦ ઓક્ટોબર ૧૯૯૧ ના રોજ, ઉત્તરકાશીમાં ૬.૮ રિક્ટર સ્કેલનો ભૂકંપ આવ્યો હતો જેમાં ઘણા લોકોના મોત થયા હતા. સરકારી આંકડા મુજબ, તે ઘટનામાં ૭૬૮ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા અને હજારો ઘરો નાશ પામ્યા હતા.

માલપા ભૂસ્ખલન

૧૮ ઓગસ્ટ ૧૯૯૮ના રોજ પિથોરાગઢ જિલ્લાના માલપા ગામમાં ભૂસ્ખલનમાં ૨૨૫ લોકો માર્યા ગયા હતા. માટી અને ખડકોના કાટમાળથી શારદા નદીનો પાણીનો પ્રવાહ અવરોધાઈ ગયો હતો. જેના કારણે ઘણા ગામોમાં પાણી ઘૂસી ગયું હતું.

 

ચમોલી ભૂકંપ

૧૯૯૯માં ચમોલી જિલ્લામાં ૬.૮ રિક્ટર સ્કેલનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. આ ઘટનામાં ૧૦૦ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. આ ઘટનાથી રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લામાં પણ વ્યાપક નુકસાન થયું હતું. ભૂકંપને કારણે નદીઓ અને નાળાઓની દિશા બદલાઈ ગઈ હતી. જેના કારણે ઘણા ગામડાઓમાં પાણી ઘૂસી ગયા હતા. રસ્તાઓ અને ઇમારતોમાં મોટી તિરાડો પડી ગઈ હતી.

કેદારનાથ આપત્તિ

૨૦૧૩ ની કેદારનાથ દુર્ઘટના ઉત્તરાખંડના ઇતિહાસની સૌથી ભયાનક ઘટના છે. તેમાં હજારો લોકોના જીવ ગયા હતા. ઘણા મહિનાઓ સુધી શોધ કામગીરી ચલાવવામાં આવી હતી. વર્ષોથી ત્યાં દટાયેલા લોકોના હાડપિંજર મળી આવ્યા હતા.

 

રૈની આપત્તિ

વર્ષ 2021 માં ચમોલી જિલ્લામાં બનેલી રૈની દુર્ઘટનામાં સોથી વધુ લોકો ગુમ થયા હતા. 206 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. વૈજ્ઞાનિકોએ એમ પણ કહ્યું હતું કે ઋષિગંગા કેચમેન્ટમાંથી આવેલું પૂર ફક્ત એક જ ઘટના નહોતી, પરંતુ તેમાં ઘણી ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે. વાડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટના અભ્યાસ મુજબ, જ્યારે લગભગ 5600 મીટરની ઊંચાઈ પર સ્થિત રૈંથી પર્વત પરથી આઇસબર્ગ તૂટી પડ્યો, ત્યારે નીચે રૈંથી ગડેરા (સમુદ્ર સપાટીથી 3800 મીટરની ઊંચાઈ) સુધી પહોંચવાનો કાટમાળનો વેગ 55 મીટર પ્રતિ સેકન્ડ હતો. આ જ કારણ છે જે પાછળથી વિનાશનું કારણ બન્યું.

 

ધારાલી આપત્તિ

૫ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ ના રોજ, ખીરગંગાના કિનારે આવેલા ગંગોત્રી ધામના મુખ્ય થાંભલા ધારાલી ગામમાં ભારે વિનાશ થયો હતો. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ વાદળ ખીરગંગા નદીના ઉપરના વિસ્તારમાં ક્યાંક ફાટ્યું હતું, જોકે આ દુર્ઘટનાનું કારણ હજુ સ્પષ્ટ નથી. બપોરે ૧.૩૦ વાગ્યે, ખીરગંગા નદીમાં અચાનક પાણી અને કાટમાળનું પૂર આવ્યું અને આ પૂરમાં ધારાલી બજાર સહિત નજીકની હોટલો, હોમસ્ટે પત્તાના ઢગલા જેવી તૂટી પડી. અત્યાર સુધીમાં સાત લોકોના મોતની પુષ્ટિ થઈ છે. ૬૮ લોકો હજુ પણ ગુમ છે.

 

 

ગંગોત્રી રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પર, ખાસ કરીને ભટવાડી અને ગંગોત્રી વચ્ચે, લગભગ 75 કિમીના અંતરે, ચાર ડઝનથી વધુ ગામો હિમનદીઓના કાટમાળ પર વસેલા છે તે ચિંતાજનક છે. વૈજ્ઞાનિકોની નજરમાં, 100 કિમી લાંબા ભાગીરથી ઝોનને અત્યંત સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે, જ્યાં તમામ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓને નિયંત્રિત કરવાની જરૂર છે. 1978, 2010, 2011, 2012, 2013 અને 2023-24 ના વર્ષોમાં અહીં ભયંકર પૂર આવ્યા છે.