નવી દિલ્હી. ભારતનો ત્રિરંગો ધ્વજ દેશની સ્વતંત્રતા, એકતા અને ગૌરવનું પ્રતીક છે. ત્રિરંગાનો ઇતિહાસ દેશના સ્વતંત્રતા સંગ્રામ અને રાષ્ટ્રીય એકતાની વાત કહે છે

 

પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ત્રિરંગાની રચના કેવી રીતે થઈ (તિરંગાનો ઇતિહાસ) અને તેને સૌપ્રથમ કોણે ફરકાવ્યો? ચાલો જાણીએ કે ત્રિરંગો ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ કેવી રીતે બન્યો અને તેને સૌપ્રથમ કોણે ફરકાવ્યો.

ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજનો વિકાસ અનેક તબક્કામાં થયો. સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન, વિવિધ સંગઠનોએ પોતાના ધ્વજ બનાવ્યા, પરંતુ સત્તાવાર ત્રિરંગો લાંબી પ્રક્રિયા પછી બનાવવામાં આવ્યો હતો.

પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ધ્વજ (૧૯૦૬)

પહેલો ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ ૭ ઓગસ્ટ ૧૯૦૬ ના રોજ કોલકાતા (તે સમયે કલકત્તા) ના પારસી બાગન સ્ક્વેર પર ફરકાવવામાં આવ્યો હતો. તેના પર લીલા, પીળા અને લાલ પટ્ટાઓ હતા જેના પર 'વંદે માતરમ' લખેલું હતું. આ ધ્વજને "કલકત્તા ધ્વજ" અથવા "કમળ ધ્વજ" પણ કહેવામાં આવતું હતું.

 

બીજો રાષ્ટ્રીય ધ્વજ (૧૯૦૭)

ભારતનો બીજો રાષ્ટ્રીય ધ્વજ મેડમ ભીખાજી રૂસ્તમ કામા દ્વારા જર્મનીમાં યોજાયેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સમાજવાદી કોંગ્રેસમાં ફરકાવવામાં આવ્યો હતો, જેની ડિઝાઇન હેમ ચંદ્ર દાસે બનાવી હતી.

બીજો ધ્વજ (૧૯૧૭)

૧૯૧૭માં હોમ રૂલ ચળવળ દરમિયાન ડૉ. એની બેસન્ટ અને લોકમાન્ય તિલક દ્વારા એક નવો ધ્વજ અપનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં પાંચ લાલ અને ચાર લીલા આડા પટ્ટાઓ હતા, સાથે ચંદ્ર અને તારો પણ હતો.

 

ત્રિરંગાનું પ્રથમ સંસ્કરણ (૧૯૨૧)

૧૯૨૧ માં, વિજયવાડામાં પિંગલી વેંકૈયા નામના એક યુવાને મહાત્મા ગાંધીને લાલ, લીલો અને સફેદ રંગનો ધ્વજ રજૂ કર્યો. ગાંધીજીએ સૂચવ્યું કે તેમાં ચરખો પણ હોવો જોઈએ, જે સ્વદેશી ચળવળનું પ્રતીક હતું. આમ, પ્રથમ ત્રિરંગા ધ્વજ અસ્તિત્વમાં આવ્યો.

સત્તાવાર ત્રિરંગો (૧૯૩૧)

૧૯૩૧માં, કોંગ્રેસના કરાચી અધિવેશનમાં, એક નવો ધ્વજ અપનાવવામાં આવ્યો, જેમાં કેસરી, સફેદ અને લીલા રંગના પટ્ટાઓ હતા અને વચ્ચે ચરખો હતો. આ ડિઝાઇન પિંગલી વેંકૈયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી અને બાદમાં તે ભારતના રાષ્ટ્રીય ધ્વજનો આધાર બન્યો.

 

અંતિમ સ્વરૂપ (૧૯૪૭)

૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ ના રોજ ભારતની સ્વતંત્રતા પછી, ધ્વજમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો. ચરખાને અશોક ચક્ર (ધર્મ ચક્ર) દ્વારા બદલવામાં આવ્યો, જે ન્યાય અને પ્રગતિનું પ્રતીક છે. આમ, ભારતનો વર્તમાન ત્રિરંગો અસ્તિત્વમાં આવ્યો.

ભારતનો વર્તમાન ત્રિરંગો ધ્વજ સૌપ્રથમ 15 ઓગસ્ટ 1947 ના રોજ દિલ્હીના લાલ કિલ્લા પર ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુ દ્વારા સત્તાવાર રીતે ફરકાવવામાં આવ્યો હતો. આ તે ઐતિહાસિક ક્ષણ હતી જ્યારે ભારતે બ્રિટિશ શાસનથી સ્વતંત્રતા મેળવી અને પોતાનો સ્વતંત્ર ધ્વજ ફરકાવ્યો.

 

જોકે, આ પહેલા, 22 જુલાઈ 1947 ના રોજ, બંધારણ સભાએ ભારતના રાષ્ટ્રધ્વજ તરીકે ત્રિરંગાને અપનાવ્યો હતો. આ દિવસ હવે "ધ્વજ દિવસ" તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.