નવી દિલ્હી : રશિયન નિર્મિત S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ નિશ્ચિતપણે વિશ્વના સૌથી અદ્યતન હવાઈ સંરક્ષણ કવચ પૈકી એક છે. તાજેતરમાં આપણે 'ઓપરેશન સિંદૂર' દરમિયાન તેની ક્ષમતા જોઈ છે. પરંતુ મોટો સવાલ એ છે કે, જ્યારે ચીન પાસે ભારત કરતાં બમણી S-400 સિસ્ટમ્સ છે, ત્યારે ભવિષ્યમાં સંભવિત અથડામણની સ્થિતિમાં ભારત ચીનના આ શક્તિશાળી સંરક્ષણ કવચને કેવી રીતે ભેદશે?
 
ચીન પાસે S-400 ની તાકાત
રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ચીન પાસે રશિયા નિર્મિત S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમના છ સ્ક્વોડ્રન છે. ચીને 2014માં 3 અબજ ડોલરમાં આ સિસ્ટમ ખરીદી હતી અને 2018થી તેને ડિલિવરી મળવાનું શરૂ થઈ ગયું હતું. તેને અત્યાર સુધીમાં તમામ છ સ્ક્વોડ્રનની સપ્લાય થઈ ચૂકી છે. ચીને આ સિસ્ટમ્સને તેના વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ વિસ્તારોમાં, જેમાં ભારતને અડીને આવેલા LAC (વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા) અને દક્ષિણ ચીન સાગરના વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે, ત્યાં તૈનાત કરી છે.

S-400 ની રેન્જ 400 કિમી છે, જે દુશ્મન દ્વારા આવતા કોઈપણ જોખમને 400 કિમી દૂરથી જ નષ્ટ કરી શકે છે. આ સંરક્ષણ કવચ સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટ, ક્રૂઝ અને બેલિસ્ટિક મિસાઈલો સહિત તમામ પ્રકારના જોખમોનો સામનો કરી શકે છે. એવા પણ અહેવાલો છે કે ચીને આ સિસ્ટમમાં પોતાના હિસાબે ઘણા ફેરફારો કર્યા છે, જેને ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યા છે.
 
ભારત પાસે કેટલા S-400?
ચીને આ ડિફેન્સ સિસ્ટમ ખરીદ્યા પછી ભારતે પણ 2018માં રશિયા સાથે કુલ પાંચ સ્ક્વોડ્રન માટે લગભગ 35,000 કરોડ રૂપિયાનો સોદો કર્યો. તેમાંથી ભારતને ત્રણ સ્ક્વોડ્રનની સપ્લાય થઈ ચૂકી છે. બાકીના બે સ્ક્વોડ્રનની સપ્લાય યુક્રેન યુદ્ધને કારણે બાધિત થઈ છે, પરંતુ રશિયાએ આશા આપી છે કે 2026 સુધીમાં બાકીના બે સ્ક્વોડ્રન પણ પહોંચાડી દેશે.

ભારતે પ્રથમ રેજિમેન્ટ પંજાબમાં તૈનાત કરી છે, જે ઉત્તર ભારતના પાકિસ્તાન સાથેના સરહદી વિસ્તારને આવરી લે છે. બીજા અને ત્રીજા સ્ક્વોડ્રનની તૈનાતી આસામ અને રાજસ્થાનમાં કરવામાં આવી છે. ભારતના S-400, ચીન પાસેના S-400 કરતાં વધુ અદ્યતન હોવાનું મનાય છે. ભારતીય S-400 ડિફેન્સ સિસ્ટમ એકસાથે 36 લક્ષ્યોને ભેદી શકે છે અને ભારતે આ સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરીને તેને 'સુદર્શન ચક્ર' નામ આપ્યું છે.
 
S-400 નો તોડ: ભારતની LRLACM મિસાઈલ
S-400 જેવા સંરક્ષણ કવચને ભેદવું મુશ્કેલ, પરંતુ અશક્ય નથી. તેને ભેદવા માટે અત્યંત અદ્યતન મિસાઈલોની જરૂર પડે છે. આ પડકારનો સામનો કરવા માટે, ભારતે લોંગ રેન્જ લેન્ડ એટેક ક્રૂઝ મિસાઈલ (LRLACM) વિકસાવી છે. DRDO દ્વારા વિકસિત આ સબસૉનિક ક્રૂઝ મિસાઈલની રેન્જ આશરે 1000 થી 1500 કિમી છે અને તે પરંપરાગત તેમજ પરમાણુ બંને પ્રકારના હથિયારો લઈ જઈ શકે છે. ગયા વર્ષે 12 નવેમ્બરે ભારતે આ મિસાઈલનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું અને આ વર્ષે તેને ભારતીય સેનામાં સામેલ થવાની અપેક્ષા છે.
 
LRLACM ની ખાસિયતો: S-400 માટે પડકાર?
LRLACM ની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે ખૂબ ઓછી ઊંચાઈએ ઉડી શકે છે, જેનાથી તે રડારની પકડમાંથી બચી શકે છે. તેની સ્ટીલ્થ ડિઝાઇન, અદ્યતન એવિઓનિક્સ અને સટીક નેવિગેશન ખાસ કરીને S-400 જેવા સંરક્ષણ કવચને ભેદવા માટે બનાવવામાં આવી છે. તેના ઓછા ઊંચાઈવાળા ઉડાન અને સ્ટીલ્થ ગુણધર્મોને કારણે S-400 ના રડાર પણ તેને પકડવામાં નિષ્ફળ થઈ શકે છે.

આ ઉપરાંત, તેમાં લાગેલું ઇલેક્ટ્રોનિક કાઉન્ટર મેઝર અને ડિકોય S-400 ની ટ્રેકિંગ ક્ષમતાને અવરોધી શકે છે. જોકે, આ અંગે હાલમાં કંઈપણ નિશ્ચિતપણે કહી શકાય નહીં, કારણ કે S-400 માં અનેક સ્તરીય સંરક્ષણ છે. તેમ છતાં, નિષ્ણાતો માને છે કે જો LRLACM મિસાઈલો એકસાથે ઝુંડમાં છોડવામાં આવે, તો S-400 પણ સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ થઈ શકે છે.

શું LRLACM ખરેખર S-400 જેવી અદ્યતન સિસ્ટમને ભેદવામાં સફળ રહેશે, તે ભવિષ્યમાં જ ખબર પડશે.