નવી દિલ્હી : આ વર્ષે દિલ્હીમાં મોનસુન ખાસ રહ્યું નથી.  આકાશ વાદળછાયું હતું, પરંતુ વરસાદની આશા વારંવાર ઠગારી નીવડી હતી. પડોશી રાજ્યોમાં ઘણો વરસાદ પડ્યો હતો, પરંતુ દિલ્હીમાં 1 જૂનથી 9 જુલાઈ સુધી સામાન્ય કરતાં 23% ઓછો વરસાદ નોંધાયો હતો.

ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ આગાહી કરી હતી કે ચોમાસું 29 જૂને દિલ્હી પહોંચશે, જે સામાન્ય તારીખથી બે દિવસ પહેલા હતું. IMD એ 6 જુલાઈથી દિલ્હીમાં ભારે વરસાદની અપેક્ષા રાખી હતી, કારણ કે ચોમાસાનો પ્રવાહ (જે વરસાદ લાવે છે) મધ્ય ભારતથી ઉત્તર તરફ આગળ વધી રહ્યો હતો. પરંતુ આવું થયું નહીં. દિલ્હીમાં ફક્ત હળવો અને છૂટાછવાયા વરસાદ પડ્યો હતો, જ્યારે નજફગઢ જેવા કેટલાક બહારના વિસ્તારોમાં મધ્યમ વરસાદ નોંધાયો હતો.

IMD ના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. આર.કે. જેનામાનીએ જણાવ્યું હતું કે ચોમાસાનો પ્રવાહ દિલ્હી ઉપર થોડા કલાકો સુધી સક્રિય રહ્યો. પછી તે ઉત્તર તરફ પંજાબ તરફ ગયો. હાલમાં આ પ્રવાહ દિલ્હીથી 150 કિમી ઉત્તરમાં ચંદીગઢ નજીક છે. આને કારણે, આગામી થોડા દિવસોમાં દિલ્હીમાં સારા વરસાદની શક્યતા ઓછી છે.

વરસાદની આગાહી કેમ નિષ્ફળ રહી છે?

દિલ્હી જેવા મોટા શહેરમાં વરસાદની આગાહી કરવી સરળ નથી. IMD ની આગાહીઓ ઘણા કારણોસર સચોટ નથી. આમાં સ્થાનિક અને મોટા પાયે મોસમી પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે.

આ પણ વાંચો: ગ્લેશિયર્સ પીગળવાથી જ્વાળામુખી ફાટશે, સમગ્ર વિશ્વમાં વિનાશ થશે... વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી

1. શહેરી ગરમી (અર્બન હીટ આઇલેન્ડ) ની અસર

દિલ્હીમાં ઝડપથી શહેરીકરણ થયું છે. ઉંચી ઇમારતો, રસ્તાઓ અને કોંક્રિટ સપાટીઓએ શહેરને ગરમ કર્યું છે. આને અર્બન હીટ આઇલેન્ડ (UHI) અસર કહેવામાં આવે છે. આને કારણે, દિલ્હીના દક્ષિણ અને પૂર્વ ભાગોમાં તાપમાન આસપાસના ગ્રામીણ વિસ્તારો કરતા 2°C થી 9°C વધારે છે.

વરસાદ પર UHI ની અસર: ગરમ સપાટી હવાને ગરમ કરે છે, જે સ્થાનિક પવન પ્રવાહ અને વાદળો બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કરે છે. આ વરસાદને રોકી શકે છે અથવા તેને બીજી જગ્યાએ લઈ જઈ શકે છે. આને કારણે, દિલ્હીના ગીચ શહેરી વિસ્તારોમાં વરસાદ ઓછો થઈ રહ્યો છે.

પાણીની તંગી: કોંક્રિટને કારણે, વરસાદનું પાણી જમીનમાં પ્રવેશતું નથી, જે પાણીની અછતને વધુ વધારે છે.

2. ચોમાસાના પ્રવાહનો માર્ગ બદલવો

ચોમાસાના પ્રવાહ એક મોસમી રેખા છે જે વરસાદ લાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ વર્ષે, આ પ્રવાહ થોડા સમય માટે દિલ્હી ઉપર રહ્યો અને ટૂંક સમયમાં ઉત્તર (પંજાબ અને ચંદીગઢ) તરફ ગયો. જ્યારે પ્રવાહ ઉત્તરમાં રહે છે, ત્યારે દિલ્હીમાં વરસાદની શક્યતા ઓછી થાય છે. IMD એ જણાવ્યું હતું કે પ્રવાહના માર્ગમાં આ ફેરફારને કારણે, દિલ્હીમાં વરસાદની આગાહી ખોટી સાબિત થઈ.

3. પશ્ચિમી વિક્ષેપો

પશ્ચિમી વિક્ષેપો ભૂમધ્ય સમુદ્રમાંથી આવતી મોસમી પ્રણાલીઓ છે, જે ઉત્તર ભારતમાં વરસાદ લાવે છે. આ વર્ષે, આ વિક્ષેપો મોટે ભાગે દિલ્હીની ઉત્તરે, જેમ કે હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડમાંથી પસાર થયા હતા. ડૉ. જેનામણીના મતે, આ વિક્ષેપોની દિલ્હી પર ઓછી અસર પડી હતી, જેના કારણે વરસાદનું પ્રમાણ ઓછું હતું.

આ પણ વાંચો: સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડનું સુંદર બ્લેટન ગામ ક્યાં ગાયબ થઈ ગયું? ચિત્રોમાં ગ્લેશિયરથી થયેલ વિનાશ જુઓ

4. હવામાન પરિવર્તન અને હવામાન અનિશ્ચિતતા

હવામાન પરિવર્તને હવામાનને વધુ જટિલ બનાવ્યું છે. IMD ના ડિરેક્ટર જનરલ મૃત્યુંજય મહાપાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે હવામાન પરિવર્તનને કારણે, હવામાન આગાહીનો સમય ઓછો થયો છે. પહેલા જ્યાં ભારે વરસાદની આગાહી ત્રણ દિવસ પહેલા થઈ શકતી હતી, હવે આ સમય ઘટીને દોઢ દિવસ થઈ ગયો છે. આના કારણે દિલ્હી જેવા શહેરોમાં સચોટ આગાહી કરવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે.

જાહેરાત
5. સ્થાનિક હવામાન જટિલતા

દિલ્હીમાં હવામાન ખૂબ જ નાના પાયે બદલાય છે. એક વિસ્તારમાં વરસાદ પડી શકે છે, જ્યારે બીજા વિસ્તારમાં શુષ્ક રહી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મંગળવારે (8 જુલાઈ) દિલ્હીના મંગેશપુરમાં 2 મીમી વરસાદ પડ્યો હતો, પરંતુ બાકીના શહેરમાં લગભગ કોઈ વરસાદ પડ્યો નથી. આવી સ્થાનિક વિવિધતા આગાહીઓને વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે.

દિલ્હીમાં ચોમાસાના વરસાદની ખાધ IMD આગાહી

શું દિલ્હીમાં ટૂંક સમયમાં સારો વરસાદ પડશે?

IMDનો અંદાજ છે કે 3 થી 10 જુલાઈ સુધી દિલ્હીમાં ચોમાસાનો પ્રવાહ સામાન્ય સ્થિતિમાં રહેશે, જેના કારણે વરસાદની શક્યતા વધી શકે છે. જોકે, અત્યાર સુધીની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતા, ભારે વરસાદની આશા ઓછી છે.

હવામાનશાસ્ત્રી અશ્વરી તિવારીએ જણાવ્યું હતું કે ચોમાસાનો પ્રવાહ ઉત્તર તરફ ખસી રહ્યો છે અને પશ્ચિમી વિક્ષેપની અસરને કારણે, પંજાબ, હરિયાણા અને ઉત્તરાખંડમાં વધુ વરસાદ પડી રહ્યો છે, પરંતુ દિલ્હીમાં તેની અસર ઓછી છે.

IMD એ 9 જુલાઈ માટે યલો એલર્ટ જારી કર્યું છે, જેમાં હળવાથી મધ્યમ વરસાદ અને વાવાઝોડાની શક્યતા છે. પરંતુ ભારે વરસાદની શક્યતા હજુ પણ ઓછી છે.

ઉકેલો શું છે?

દિલ્હીમાં વરસાદના અભાવ અને આગાહીની નિષ્ફળતાનો સામનો કરવા માટે કેટલાક પગલાં લઈ શકાય છે...

શહેરીકરણ પર નિયંત્રણ: શહેરી ગરમી ટાપુની અસર ઘટાડવા માટે, દિલ્હીમાં લીલા ઉદ્યાનો, શહેરી જંગલો અને પાણીના સ્ત્રોતો વધારવાની જરૂર છે

વધુ સારા હવામાન મોડેલ: હવામાન વિભાગે એવા મોડેલ વિકસાવવા પડશે જે સ્થાનિક સ્તરે હવામાનની જટિલતાને સમજી શકે.

આબોહવા પરિવર્તન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો: આબોહવા પરિવર્તનની અસર ઘટાડવા માટે, કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવું અને ટકાઉ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવું મહત્વપૂર્ણ છે.