નવી દિલ્હી : ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ના અંત સુધીમાં વિદેશી તિજોરીઓ (ઓવરસીઝ વૉલ્ટ્સ) માંથી ૧૦૦.૩૨ મેટ્રિક ટન સોનું ભારત પરત મંગાવ્યું છે. આ નિર્ણયને કારણે દેશમાં RBI પાસે રહેલા કુલ ભૌતિક સોનાનો જથ્થો વધીને ૨૦૦.૦૬ મેટ્રિક ટન થઈ ગયો છે. આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્યું છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે અનિશ્ચિતતા અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વધી રહ્યો છે, ખાસ કરીને વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા, અમેરિકામાં રાજકીય બદલાવ, ટેરિફ અને મંદી તથા આર્થિક સુસ્તીનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે.
મનીકંટ્રોલના અહેવાલ મુજબ, ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીમાં ભારતનો વિદેશી સોનાનો ભંડાર ઘટીને ૩૬૭.૬૦ મેટ્રિક ટન રહી ગયો હતો, જે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૪ ના રોજ ૪૧૩.૭૯ મેટ્રિક ટન હતો. ભારતમાં ભૌતિક રીતે રાખવામાં આવેલા સોનામાં આ વધારો એવા સમયે થયો છે જ્યારે સેન્ટ્રલ બેંકો સામાન્ય રીતે આવી અનિશ્ચિતતાના સમયે સોના જેવા સુરક્ષિત રોકાણ વિકલ્પો તરફ વળે છે. ભારતમાં સોનું રાખવાથી RBI ને જરૂર પડ્યે સ્થાનિક સોનાની કિંમતોને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ મળે છે. જોકે, વિદેશી તિજોરીઓમાં સોનું રાખવાથી વેપાર, સ્વેપ અને વળતર મેળવવું સરળ બને છે, પરંતુ ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને યુદ્ધના સમયે તેમાં જોખમ પણ રહેલું છે.
ભારતનું મોટાભાગનું સોનું બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડમાં:
ભારતનું મોટાભાગનું વિદેશી સોનું ઇંગ્લેન્ડની બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડમાં રાખવામાં આવ્યું છે, જ્યાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા અત્યંત કડક છે. આ ઉપરાંત, કેટલુંક સોનું બેઝલ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સ્થિત બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS) અને અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વ બેંક ઓફ ન્યુ યોર્કમાં પણ રાખવામાં આવ્યું છે. RBI એ જણાવ્યું હતું કે બેંકિંગ ડિપાર્ટમેન્ટની સંપત્તિ તરીકે રાખવામાં આવેલા સોના (જેમાં ડિપોઝીટનો સમાવેશ થાય છે) નું મૂલ્ય ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૪ ના રોજ ₹૨,૭૪,૭૧૪.૨૭ કરોડથી વધીને ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ ના રોજ ₹૪,૩૧,૬૨૪.૮૦ કરોડ થઈ ગયું છે, જે ૫૭.૧૨% નો વધારો દર્શાવે છે. આ વધારાનું મુખ્ય કારણ ૫૪.૧૩ મેટ્રિક ટન સોનાની વધારાની ખરીદી, સોનાની કિંમતોમાં વૈશ્વિક વધારો અને ભારતીય રૂપિયાનું અવમૂલ્યન છે.
RBI પાસે કુલ કેટલું સોનું:
૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીમાં રિઝર્વ બેંક પાસે કુલ ૮૭૯.૫૮ મેટ્રિક ટન સોનું હતું, જે ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૪ ના રોજ ૮૨૨.૧૦ મેટ્રિક ટન હતું, એટલે કે કુલ ૫૭.૪૮ મેટ્રિક ટનનો વધારો થયો છે. આમાંથી ૩૧૧.૩૮ મેટ્રિક ટન સોનું RBI ના ઇશ્યુ ડિપાર્ટમેન્ટની સંપત્તિ તરીકે નોંધાયેલું છે (ગયા વર્ષે ૩૦૮.૦૩ મેટ્રિક ટન હતું), જ્યારે બાકીનું ૫૬૮.૨૦ મેટ્રિક ટન બેંકિંગ ડિપાર્ટમેન્ટની સંપત્તિ તરીકે નોંધાયેલું છે (ગયા વર્ષે ૫૧૪.૦૭ મેટ્રિક ટન હતું). RBI નો આ નિર્ણય આર્થિક સ્થિરતા અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ સામે દેશની તૈયારી દર્શાવે છે.