બેંગલુરુ : ખોટી માહિતી અને 'ફેક ન્યૂઝ' ના વધતા દૂષણને ડામવા માટે કર્ણાટક સરકારે કડક પગલાં લેવાનો નિર્ણય કર્યો છે. રાજ્ય સરકારે એક ડ્રાફ્ટ કાયદો તૈયાર કર્યો છે, જેમાં સોશિયલ મીડિયા પર 'ફેક ન્યૂઝ' પોસ્ટ કરનારા દોષિતોને ૭ વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹૧૦ લાખ સુધીના મહત્તમ દંડની જોગવાઈ પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે.
કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓ અને વ્યાખ્યાઓ:
'કર્ણાટક મિસઇન્ફોર્મેશન એન્ડ ફેક ન્યૂઝ (પ્રોહિબિશન) એક્ટ' નો ડ્રાફ્ટ, કોંગ્રેસ સત્તામાં આવ્યાના બે વર્ષથી બનાવવામાં આવી રહ્યો છે, તેને આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં કેબિનેટ સમક્ષ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રસ્તાવિત કાયદો રાજ્ય સરકારને "સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ફેક ન્યૂઝ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ સુનિશ્ચિત કરવા" ની સત્તા આપશે.
 * ફેક ન્યૂઝની વ્યાખ્યા: "કોઈના નિવેદનનું ખોટું અવતરણ અથવા ખોટો અને/અથવા અચોક્કસ અહેવાલ; ઓડિયો અથવા વિડિયોનું સંપાદન જેના પરિણામે તથ્યો અને/અથવા સંદર્ભનું વિકૃતિ થાય; અથવા સંપૂર્ણપણે મનસ્વી રીતે બનાવેલી સામગ્રી."
 * ખોટી માહિતી (Misinformation) ની વ્યાખ્યા: "જાણી જોઈને અથવા બેદરકારીપૂર્વક હકીકતનું ખોટું કે અચોક્કસ નિવેદન આપવું, ભલે તે સંપૂર્ણપણે કે અંશતઃ હોય, તેના સંદર્ભમાં જેમાં તે દેખાય છે, જેમાં મંતવ્યો, ધાર્મિક કે દાર્શનિક પ્રવચનો, કટાક્ષ, કોમેડી કે પેરોડી અથવા કોઈપણ અન્ય કલાત્મક અભિવ્યક્તિનો સમાવેશ થતો નથી જો સામાન્ય સમજ ધરાવતો વાજબી માણસ આવી વાતચીતને હકીકતના નિવેદનો તરીકે ન માને."
કડક સજા અને વિશેષ અદાલતો:
કર્ણાટકની અંદર કે બહારનો કોઈપણ વ્યક્તિ જે રાજ્યના લોકોને ખોટી માહિતી પહોંચાડે છે, જે "જાહેર આરોગ્ય, જાહેર સલામતી, જાહેર શાંતિ અથવા મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીઓના સંચાલન માટે હાનિકારક હોય," તેને ૨-૫ વર્ષની જેલની સજાનો સામનો કરવો પડશે. ખોટી માહિતી ફેલાવવામાં મદદ કરવા બદલ પણ બે વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે.
ડ્રાફ્ટ કાયદા અનુસાર, કન્નડ અને સંસ્કૃતિ મંત્રીની અધ્યક્ષતામાં છ સભ્યોની 'સોશિયલ મીડિયા રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી પર ફેક ન્યૂઝ' ની રચના કરવામાં આવશે.
ગુનાઓની ઝડપી સુનાવણી માટે વિશેષ અદાલતો સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જે ગુનાઓ સંગીન (cognisable) અને બિનજામીનપાત્ર (non-bailable) રહેશે. કાયદો દરેક વિશેષ અદાલત માટે ઓછામાં ઓછા એક વિશેષ સરકારી વકીલ અને હાઈકોર્ટની દરેક બેંચમાં એકની નિમણૂક માટે જોગવાઈ કરે છે. આ વિશેષ અદાલતોને કેસોની સુનાવણી દરમિયાન મધ્યસ્થીઓ અને મીડિયા હાઉસ (પ્રકાશકો અને પ્રસારકો) ને 'સુધારણા' અને 'અક્ષમ' નિર્દેશો જારી કરવાની સત્તા હશે.
કાયદાનો હેતુ અને ઇન્ટરનેટનો વ્યાપ:
સરકાર પોતાના નિવેદનમાં દલીલ કરે છે કે 'ફેક ન્યૂઝ' ની સમસ્યાને હાલના પગલાં "હલ કરી શકતા નથી". ડ્રાફ્ટમાં જણાવાયું છે કે "વર્તમાનમાં, ભારતની ૨૭% વસ્તી ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે. ચીન પછી વિશ્વમાં ઇન્ટરનેટ યુઝર્સની સંખ્યા ભારતમાં બીજા નંબરે છે." તેમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે "આજે સોશિયલ મીડિયા વિશ્વમાં સૌથી મોટી શક્તિ છે, પરંતુ તેના ઉપયોગમાં સાવચેતી પણ જરૂરી છે. એક નાની ખોટી માહિતી આખા દેશમાં હાહાકાર મચાવી શકે છે."
નારીવાદ વિરોધી અને સનાતન પ્રતીકોના અપમાન પર પ્રતિબંધ:
આ પ્રસ્તાવિત કાયદો દુરુપયોગી અને અશ્લીલ સામગ્રી પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેમાં નારીવાદ વિરોધી કન્ટેન્ટનો પણ સમાવેશ થાય છે. તે સોશિયલ મીડિયા પર "સનાતન પ્રતીકો અને માન્યતાઓ પ્રત્યે અનાદર દર્શાવતી સામગ્રી" ના પ્રકાશન પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવા માંગે છે. ફક્ત તે સામગ્રી કે જે "વિજ્ઞાન, ઇતિહાસ, ધર્મ, દર્શનશાસ્ત્ર અને સાહિત્ય સંબંધિત વિષયો પર પ્રમાણિક સંશોધન પર આધારિત છે" તેને જ મંજૂરી આપવામાં આવશે.
આ કાયદો કર્ણાટકમાં 'ફેક ન્યૂઝ' અને ખોટી માહિતીના પ્રસારને નિયંત્રિત કરવામાં કેટલો સફળ રહેશે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે, પરંતુ તેના કડક પગલાં નિશ્ચિતપણે સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ અને પ્લેટફોર્મ માટે એક મોટો સંદેશ છે.